Shloka 26

Adhyaya 41 — Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

Sanskrit

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकान्तरतिर्यतेंद्रियः ।

समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा विमुक्तिमाप्रोति ततः स्वयोगतः ॥

Transliteration

samāhito brahmaparo 'pramādī śucis tathaikāntaratir yatendriyaḥ / samāpnuyād yogam imaṁ mahātmā vimuktim āproti tataḥ svayogataḥ

Translation

Bậc đại tâm, thu nhiếp, chuyên nhất nơi Phạm (Brahman), tỉnh giác, thanh tịnh, ưa thích cô tịch và chế ngự các căn—người ấy có thể chứng đắc yoga này; rồi về sau, nhờ chính yoga của mình, đạt đến giải thoát (mokṣa).

Word by Word

• समाहितः: collected, composed
• समाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समाहित (कृदन्त; √धा/धा-धातु, सम्+आ+धि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), past passive participle; adjectival use

• ब्रह्मपरः: devoted to Brahman
• ब्रह्मपरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्म + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणि परः = devoted to Brahman)

• अप्रमादी: vigilant, not careless
• अप्रमादी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अप्रमादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/नकार-प्रत्यय (a-), ‘not negligent’

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: and thus, likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; manner-adverb (प्रकारवाचक)

• एकान्तरतिः: delight in solitude/one-pointed absorption
• एकान्तरतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एकान्त + रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष (एकान्ते रतिः = delight in solitude/one-pointedness)

• यतेन्द्रियः: with restrained senses
• यतेन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यत + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (यतानि इन्द्रियाणि यस्य/यत-इन्द्रियः = restrained senses)

• समाप्नुयात्: should attain
• समाप्नुयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) सम्+आप्
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should attain’

• योगम्: yoga
• योगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Visheshana of Karma (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun) used adjectivally

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा = great-souled)

• विमुक्तिम्: liberation
• विमुक्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: thereupon, from that
• ततः: Hetu/Apadana (अपादान/कारण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; ablatival adverb (तस्मात्-अर्थे)

• स्वयोगतः: through his own yoga
• स्वयोगतः: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व + योग + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb); तत्पुरुष (स्वस्य योगात् = from/through one’s own yoga)

Speakers

• Dattātreya instructing (didactic yoga discourse)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Yoga
• Brahman-realization
• Vigilance (apramāda)
• Liberation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Liberation is portrayed as the fruit of sustained character and practice: vigilance, purity, solitude, and sense-restraint are not accessories but the operating conditions for yoga to mature into freedom.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

A mokṣa-prakaraṇa (liberation-topic) inserted into the Purāṇa’s teaching portions; not a pancalakṣaṇa narrative unit.

What is the esoteric significance?

‘By his own yoga’ emphasizes direct realization (aparokṣa-anubhava) rather than borrowed authority; the listed virtues are the subtle ‘guards’ preventing leakage of prāṇa and attention.