Shloka 20

Adhyaya 41 — Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

Sanskrit

त्यक्तसङ्गो जितक्रोधो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।

पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत् ॥

Transliteration

tyaktasaṅgo jitakrodho laghvāhāro jitendriyaḥ | pidhāya buddhyā dvārāṇi mano dhyāne niveśayet ||

Translation

Sau khi từ bỏ chấp trước, chế ngự sân hận, ăn uống thanh đạm và làm chủ các căn—dùng trí tuệ đóng các “cửa” (của giác quan), hãy an trú tâm trong thiền định.

Word by Word

• त्यक्तसङ्गः: one who has abandoned attachment
• त्यक्तसङ्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्यक्त (कृदन्त from त्यज् धातु) + सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-आधारित बहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘यस्य सङ्गः त्यक्तः सः’

• जितक्रोधः: one who has conquered anger
• जितक्रोधः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त from जि धातु) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-आधारित बहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘यस्य क्रोधः जितः सः’

• लघ्वाहारः: one whose food is light/moderate
• लघ्वाहारः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लघु + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘यस्य आहारः लघुः सः’

• जितेन्द्रियः: one who has mastered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त from जि धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-आधारित बहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘यस्य इन्द्रियाणि जितानि सः’

• पिधाय: having closed
• पिधाय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पि-धा (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, absolutive/gerund); ‘having closed’

• बुद्ध्या: with the intellect
• बुद्ध्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)

• द्वाराणि: doors/gates (sense-openings)
• द्वाराणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• मनः: the mind
• मनः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• ध्याने: in meditation
• ध्याने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locus)

• निवेशयेत्: should fix/place
• निवेशयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-विश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense ‘should place/settle’

Speakers

• Didactic narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Yoga
• Dhyāna
• Vairāgya (detachment)
• Indriya-nigraha (sense control)
• Antaḥkaraṇa discipline

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Meditation is not merely a technique; it rests on moral-emotional purification (angerlessness), lifestyle moderation (light diet), and detachment, culminating in deliberate sensory withdrawal guided by buddhi.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra-yoga instruction; supportive teaching within the Purāṇa’s broader compendium, not a sarga/manvantara/genealogy passage.

What is the esoteric significance?

‘Closing the doors with buddhi’ points to pratyāhāra: the discriminative faculty disengages attention from sense-objects so the mind can abide in its source and become fit for samādhi.