Markandeya Purana — Adhyaya 38, Shloka 19

Adhyaya 38 — Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

Sanskrit

कथं न भूयां भूयश्च कथं निर्गुणतामियाम् ।

कथञ्च ब्रह्मणैकत्वं व्रजेयṃ शाश्वतेन वै ॥

Transliteration

kathaṃ na bhūyāṃ bhūyaśca kathaṃ nirguṇatāmiyām |

kathañca brahmaṇaikatvaṃ vrajeyaṃ śāśvatena vai ||

Translation

Làm sao để con không còn sinh ra hết lần này đến lần khác? Làm sao để con đạt đến trạng thái vượt ngoài các guṇa? Và làm sao để con đạt sự nhất như vĩnh cửu với Brahman?

Word by Word

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक

• न: not
• न: Pratiṣedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• भूयाम्: may I become
• भूयाम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; ‘may I become’

• भूयः: again/more
• भूयः: Viśeṣaṇa (विशेषण/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक (adverb ‘again/more’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक

• निर्गुणताम्: the state of being without qualities
• निर्गुणताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्गुणता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case) एकवचन; कर्म (goal/state to attain)

• इयाम्: may I attain/go to
• इयाम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; ‘may I go/attain’

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• ब्रह्मणः: of Brahman
• ब्रह्मणः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive relation with एकत्वम्

• एकत्वम्: oneness
• एकत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एकत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of ‘attain’)

• व्रजेयम्: may I reach
• व्रजेयम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; ‘may I go/attain’

• शाश्वतेन: by the eternal (means)
• शाश्वतेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंस/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument/means) used adverbially ‘by the eternal (means)’

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/खलु (emphatic particle)

Speakers

• King Alarka to the teaching Brahman/ṛṣi

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Rebirth cessation
• Guṇa-transcendence
• Brahman-unity
• Mokṣa-icchā (desire for liberation)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The highest human aim is articulated as threefold: end of repeated becoming, transcendence of guṇas, and stable realization of Brahman.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Soteriological inquiry (mokṣa-prakaraṇa) within the Purāṇa’s instructional layers, not one of the five defining narrative characteristics.

What is the esoteric significance?

The three questions align with a progression: (1) karmic cessation, (2) psychological/energetic transcendence of guṇas, (3) metaphysical identity with Brahman—suggesting practice, purification, and realization.