Shloka 55

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

पितृतīrthena तोयं च दद्यात्तेभ्यः समाहितः ।

पितॄniddiśya यद्भक्त्या यजमानो नृपात्मज ॥

Transliteration

pitṛtīrthena toyañca dadyāttebhyaḥ samāhitaḥ / pitṝniddiśya yadbhaktyā yajamāno nṛpātmaja

Translation

Với tâm điềm tĩnh và chú niệm, người ấy nên dâng nước cho các vị bằng pitṛ-tīrtha (thế tay/kênh dâng nước dành cho tổ tiên). Bất cứ điều gì người ấy làm với lòng sùng kính, hiến dâng cho các pitṛ, hỡi con vua (nṛpātmaja), ấy chính là tinh thần đúng đắn của hành lễ.

Word by Word

• पितृ-तीर्थेन: with the pitṛ-tīrtha (manner of pouring water)
• पितृ-तीर्थेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण; षष्ठी-तत्पुरुषः—'पितॄणां तीर्थेन' (with the 'pitṛ-tīrtha' hand-position)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• दद्यात्: should give/offer
• दद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तेभ्यः: to them
• तेभ्यः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), बहुवचन; सम्प्रदान (dative)

• समाहितः: composed, attentive
• समाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; 'collected/attentive'

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• उद्दिश्य: having dedicated (to)
• उद्दिश्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + दिश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); पूर्वकालिक क्रिया

• यद्-भक्त्या: with whatever devotion
• यद्-भक्त्या: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करण; (instrumental: 'with whatever devotion')

• यजमानः: the sacrificer/performer
• यजमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle used as noun); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• नृप-आत्मज: O prince (son of a king)
• नृप-आत्मज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—'नृपस्य आत्मजः'

Speakers

• Dharma-instruction within the Markandeya Purana narrative (addressed to a royal son)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Pitṛ-pūjā
• Śrāddha
• Tarpaṇa
• Bhakti
• Ritual hand-gestures (tīrtha)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Technique (tīrtha) and intention (bhakti) must unite: the rite is not mechanical; devotion and collectedness are explicitly foregrounded.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/dharma instruction; not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

‘Tīrtha’ here is a micro-crossing: the hand becomes a ford through which offering flows, encoding the idea that the body itself can be a sacred instrument when properly oriented.