Markandeya Purana — Adhyaya 31, Shloka 23

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

विशिष्टः श्रोत्रियो योगी वेदविज्ज्येष्ठसामगः ।

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् ॥

Transliteration

viśiṣṭaḥ śrotriyo yogī vedavid jyeṣṭha-sāmagaḥ /

triṇāciketas tri-madhus tri-suparṇaḥ ṣaḍaṅgavit

Translation

Người thích hợp cho lễ śrāddha là một śrotriya danh tiếng, một yogin, người thông hiểu Veda, vị xướng tụng cao niên của Sāma-veda; người tinh thông nghi lễ (Agni) của ba lửa Nāciketas, giáo huấn “ba Madhu”, truyền thống “ba Suparṇa”, và am tường sáu chi (Vedāṅga)—người như vậy là bậc ưu tú (để thỉnh trong śrāddha).

Word by Word

• विशिष्टः: distinguished, eminent
• विशिष्टः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: viśiṣṭa (कृदन्त; √śiṣ/√śiṣṭ? विशेषणे)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) विशेषण

• श्रोत्रियः: a Veda-learned Brahmin (śrotriya)
• श्रोत्रियः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: śrotriya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• योगी: yogi, practitioner of yoga
• योगी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: yogin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वेदवित्: knower of the Veda
• वेदवित्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: veda-vit (प्रातिपदिक; vedam + √vid ‘to know’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (उपपद-तत्पुरुष) ‘वेदं वेत्ति’

• ज्येष्ठसामगः: an excellent Sāma-chanter (Sāmaga)
• ज्येष्ठसामगः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: jyeṣṭha-sāmaga (प्रातिपदिक; ज्येष्ठ + सामग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः ‘ज्येष्ठः (श्रेष्ठः) सामगः’

• त्रिणाचिकेतः: one who has performed the three Nāciketa fires
• त्रिणाचिकेतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: tri-nāciketa (प्रातिपदिक; त्रि + नाचिकेत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (संख्यापूर्वक)

• त्रिमधुः: one associated with the ‘three madhus’ (tri-madhu)
• त्रिमधुः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: tri-madhu (प्रातिपदिक; त्रि + मधु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः

• त्रिसुपर्णः: one connected with the ‘three Suparṇas’
• त्रिसुपर्णः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: tri-suparṇa (प्रातिपदिक; त्रि + सुपर्ण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः

• षडङ्गवित्: knower of the six Vedāṅgas
• षडङ्गवित्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ṣaḍ-aṅga-vit (प्रातिपदिक; षट् + अङ्ग + vit)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः ‘षडङ्गं वेत्ति’ (knower of the six Vedāṅgas)

Speakers

• Not specified in provided excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Pitṛs
• Agni (implied by Nāciketa/ritual fires)

Key Themes

• Dharma
• Recipient qualification
• Vedic learning
• Śrāddha protocol

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Charity and offerings are ethically shaped by the worthiness of recipients; learning, discipline, and integrity are treated as conduits that carry the offering to its intended spiritual end (Pitṛ satisfaction).

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ācāra (ritual conduct) and varṇa-āśrama norms; not pancalakṣaṇa narrative.

What is the esoteric significance?

The ‘qualified brāhmaṇa’ is a symbolic ‘living altar’: Vedic limbs (Vedāṅga) and yogic restraint represent inner purity, implying that the offering’s subtle efficacy depends on the receiver’s sattva and mantra-embodiment.