Shloka 2

Adhyaya 29 — Dama and Moksha

Sanskrit

उपकाराय यन्नृणां यच्च वर्ज्यं गृहे सताम् ।

यथा च क्रियते तन्मे यथावत् पृच्छतो वद ॥

Transliteration

upakārāya yan nṛṇāṃ yac ca varjyaṃ gṛhe satām | yathā ca kriyate tan me yathāvat pṛcchato vada ||

Translation

Xin hãy nói cho đúng như điều tôi hỏi: trong đời sống gia đình, điều gì đem lợi ích cho con người, điều gì người hiền đức nên tránh, và những việc ấy phải được thực hành như thế nào.

Word by Word

• उपकाराय: for benefit
• उपकाराय: Sampradana (सम्प्रदान/Dative-purpose)
• Type: Noun
• Root: उपकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the benefit)

• यत्: what
• यत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (what/that which)

• नृणाम्: of people
• नृणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• यत्: what
• यत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• वर्ज्यम्: to be avoided
• वर्ज्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: वर्ज्य (प्रातिपदिक; वर्ज्-धातोः कृत्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/विशेषण (to be avoided)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सताम्: of the virtuous
• सताम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक; अस्-धातोः शतृ/कृदन्त-प्रयोग)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘सज्जन’ अर्थे (of the good)

• यथा: how
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (how/in what manner)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• क्रियते: is done
• क्रियते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; एन्क्लिटिक रूप (to me/for me)

• यथावत्: properly
• यथावत्: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (properly, in due manner)

• पृच्छतः: of (me) asking
• पृच्छतः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: प्रच्छ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; मम इत्यर्थे (of me who am asking)

• वद: tell/speak
• वद: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

Speakers

• Alarka to Madālasā

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Gārhasthya-dharma
• Ethical discernment
• Right conduct
• Service to beings

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Householder life is presented as a moral discipline requiring discernment: not everything possible at home is permissible; the virtuous distinguish what benefits others from what must be avoided.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Normative dharma instruction; not a pancalakṣaṇa segment, but a practical ethics module embedded in the Purāṇa.

What is the esoteric significance?

The household is treated as a microcosm where intention and method (yathā-kriyā) matter: correct manner transforms ordinary acts into dharma, while negligence turns them into binding fault.