Shloka 15

Adhyaya 2 — The Lineage of Garuda and the Birth of the Wise Birds: Kanka and Kandhara

Sanskrit

स्रग्दामापूरितशिखं हरिचन्दनभूषितम् ।

केतकीगर्भपत्राभिर्दन्तैर्घोरतराननम् ॥

Transliteration

sragdāmāpūritaśikhaṃ haricandanabhūṣitam |

ketakīgarbhapatrābhir dantair ghoratarānanam ||

Translation

Búi tóc trên đỉnh đầu hắn đầy và được điểm trang bằng vòng hoa, lại xức gỗ đàn hương vàng; răng như những cánh trong (lá bẹ) của hoa ketakī, gương mặt hắn cực kỳ ghê rợn.

Word by Word

• स्रक्: garland
• स्रक्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्रज्/स्रक् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (in compound)

• दाम: string, garland-string
• दाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दामन्/दाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (in compound)

• स्रग्दाम: garlands and strings
• स्रग्दाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्रक्-दाम (प्रातिपदिक; components: स्रक् + दाम)
• Form: द्वन्द्व (स्रक् च दाम च), नपुंसकलिङ्ग (collective), in compound

• आपूरित: filled, adorned with
• आपूरित: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ√पूर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (agreeing with -शिखम्)

• शिखम्: crest, topknot
• शिखम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (in bahuvrihi)

• स्रग्दामापूरितशिखम्: whose crest was filled with garlands/strings
• स्रग्दामापूरितशिखम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्रग्दाम-आपूरित-शिख (प्रातिपदिक; components: स्रग्दाम + आपूरित + शिख)
• Form: बहुव्रीहि (यस्य शिखा स्रग्दामभिः आपूरिता), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (qualifying previous subject)

• हरि: yellow, tawny
• हरि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण (in compound), masculine/neuter stem

• चन्दन: sandalwood
• चन्दन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (in compound)

• हरिचन्दन: yellow sandalwood
• हरिचन्दन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि-चन्दन (प्रातिपदिक; components: हरि + चन्दन)
• Form: कर्मधारय (हरि चन्दनम्), नपुंसकलिङ्ग (in compound)

• भूषितम्: adorned
• भूषितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• हरिचन्दनभूषितम्: adorned with yellow sandalwood
• हरिचन्दनभूषितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरिचन्दन-भूषित (प्रातिपदिक; components: हरिचन्दन + भूषित)
• Form: तृतीया-तत्पुरुष (हरिचन्दनेन भूषितम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• केतकी: ketakī (pandanus)
• केतकी: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: केतकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (in compound)

• गर्भ: inner part, core
• गर्भ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (in compound)

• पत्राभिः: with leaves
• पत्राभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• केतकीगर्भपत्राभिः: with leaves from the inner part of ketakī
• केतकीगर्भपत्राभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: केतकी-गर्भ-पत्र (प्रातिपदिक; components: केतकी + गर्भ + पत्र)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (केतक्याः गर्भस्य पत्राणि), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• दन्तैः: with teeth
• दन्तैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• घोरतर: more terrible
• घोरतर: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + तरप् (तद्धित)
• Form: तुलनात्मक (comparative) विशेषण, पुंलिङ्ग (in compound)

• आननम्: face
• आननम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (usage varies; here in bahuvrihi), द्वितीया एकवचन (in compound)

• घोरतराननम्: whose face was most dreadful
• घोरतराननम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोरतर-आनन (प्रातिपदिक; components: घोरतर + आनन)
• Form: बहुव्रीहि (यस्य आननं घोरतरम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Narratorial description within the Markandeya Purana’s early narrative (not the Devi Mahatmyam dialogue)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Poetic imagery
• Portentous description
• Fearsome/ugra characterization

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse employs ornamentation (garlands, sandalwood) juxtaposed with grotesque features (ketakī-like teeth) to show that external adornment does not soften an inherently fearsome nature—an implicit warning against judging by appearances and a reminder that dharma evaluates conduct and intent rather than decoration.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

This verse is best categorized under Ākhyāna (narrative description) rather than the core pañcalakṣaṇa items (sarga, pratisarga, vaṃśa, manvantara, vaṃśānucarita). It functions as scene-setting within a story segment.

What is the esoteric significance?

The imagery suggests a liminal, deceptive power: fragrant sandalwood and garlands (sāttvika markers) overlay a terrifying mouth/teeth (ugra/rajas-tamas). Symbolically, it can indicate māyā—pleasant surfaces masking danger—preparing the listener for discernment (viveka) in later moral or cosmological instruction.