Shloka 14

Adhyaya 18 — Arjuna Declines the Throne; Garga Directs Him to Dattatreya; The Gods Defeat the Daityas through Dattatreya’s Vision and the Movement of Lakshmi

Sanskrit

यम् आराध्य सहस्राक्षः प्राप्तवान् पदमात्मनः ।

हृतं दुरात्मभिर्दैत्यैर्जघान च दितेः सुतान् ॥

Transliteration

yam ārādhya sahasrākṣaḥ prāptavān padam ātmanaḥ | hṛtaṃ durātmabhir daityair jaghāna ca diteḥ sutān ||

Translation

Sau khi thờ phụng Ngài, vị “ngàn mắt” (Indra) đã giành lại ngôi vị của mình vốn bị các Daitya hung ác chiếm đoạt, và đã sát phạt các con trai của Diti.

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (relative pronoun)

• आराध्य: having worshipped
• आराध्य: Purvakala (पूर्वकाल/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-राध्य (कृदन्त; √राध् (धातु) + ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभावार्थक कृदन्त (gerund/absolutive), अव्ययवत् प्रयोग

• सहस्राक्षः: Sahasrākṣa (Indra)
• सहस्राक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक; सहस्र + अक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (one whose eyes are a thousand)

• प्राप्तवान्: obtained
• प्राप्तवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप्तवत् (कृदन्त; √आप् (धातु) + क्तवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त भूतकालिक कर्तरि प्रयोग (perfective past, ‘has obtained’)

• पदम्: state, position
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आत्मनः: his own
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive singular)

• हृतम्: (that which was) taken away
• हृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हृत (कृदन्त; √हृ (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• दुरात्मभिः: by evil-souled (ones)
• दुरात्मभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक; दुर् + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (instrumental plural)

• दैत्यैः: by the Daityas (demons)
• दैत्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• जघान: slew
• जघान: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दितेः: of Diti
• दितेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुतान्: sons
• सुतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Speakers

• Garga citing Indra as precedent

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Dattatreya
• Indra

Key Themes

• Devotion yields restoration
• Deva–Asura conflict
• Legitimacy of rule through dharma

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Lost authority is restored through right alignment (worship/discipline), not merely through force. Indra’s success is framed as the fruit of propitiating a yogic-divine principle.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

This is part of vaṃśānucarita-style exemplum (narrated event illustrating dharma and divine intervention), not a cosmological creation account.

What is the esoteric significance?

Indra (lordship over senses/powers) losing and regaining ‘his place’ can symbolize the aspirant’s lapse and recovery of mastery through devotion and yogic guidance.