Shloka 89

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः ।

ततश्चारोहणीं जातिं शूद्रवैश्यनृपादिकाम् ॥

Transliteration

avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ | tataś cārohaṇīṃ jātiṃ śūdra-vaiśya-nṛpādikām ||

Translation

Được trang bị bởi phần tội còn sót lại và cả công đức, rồi người ấy đạt đến một lần sinh thăng tiến—như trong hàng Śūdra, Vaiśya, các bậc vua chúa và những hạng tương tự.

Word by Word

• अवशिष्टेन: with remaining
• अवशिष्टेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: avaśiṣṭa (अवशिष्ट-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (here with pāpena), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (instrumental: “with remaining”)

• पापेन: with sin
• पापेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: pāpa (पाप-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (means/association)

• पुण्येन: with merit
• पुण्येन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: puṇya (पुण्य-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (and)

• समन्वितः: endowed; accompanied
• समन्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्+अनु√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; “endowed/combined (with)”

• ततः: thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, क्रमसूचक (thereafter)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (and)

• आरोहणीम्: ascending (higher-going)
• आरोहणीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ārohaṇī (आरोहणी-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying jātiṃ: “ascending”)

• जातिम्: birth; caste; class
• जातिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: jāti (जाति-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• शूद्र-वैश्य-नृप-आदिकाम्: such as (that of) śūdra, vaiśya, king, etc.
• शूद्र-वैश्य-नृप-आदिकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक) + वैश्य (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + आदि (आदि-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (…ādikā = “beginning with …/etc.”), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying jātiṃ)

Speakers

• Frame not specified in input

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma
• Puṇya-pāpa mixture
• Saṃsāra
• Social order (varṇa schema as textually presented)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Human destiny is depicted as a composite of residues: even when pāpa remains, puṇya can elevate circumstances, underscoring the practical value of cultivating merit at any stage.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ethical-karmic exposition; not a vaṃśa list but a generalized model of karmic ascent/descent within saṃsāra.

What is the esoteric significance?

‘Ascending birth’ is an inner ascent of guṇas: puṇya increases sattva, enabling clearer discernment and broader responsibility, while residual pāpa still requires resolution.