Shloka 48

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीृतः ।

भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः ॥

Transliteration

ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ | bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ ||

Translation

Nhiệt lực trong thân, khi bị kích động và bị các luồng gió dữ (vāyu) xua đẩy, xuyên thấu các huyệt mệnh. Nó bùng cháy như ngọn lửa không cần nhiên liệu.

Word by Word

• ऊष्मा: heat
• ऊष्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऊष्मन्/ऊष्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रकुपितः: agitated; enraged
• प्रकुपितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√कुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (ऊष्मा)

• काये: in the body
• काये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• तीव्रवायुसमीृतः: impelled by strong wind
• तीव्रवायुसमीृतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक) + समीरित (सम्-√ईर् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष/उपपद-समासार्थ (तीव्रेण वायुना समीरितः = driven by strong wind); विशेषण (ऊष्मा)

• भिनत्ति: splits/pierces
• भिनत्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मर्मस्थानानि: vital spots
• मर्मस्थानानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मर्म (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मर्मणां स्थानानि)

• दीप्यमानः: blazing
• दीप्यमानः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √दीप् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present participle, शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (ऊष्मा)

• निरिन्धनः: without fuel
• निरिन्धनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + इन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/निर्-पूर्वक तत्पुरुषार्थ (इन्धनं विना = without fuel); विशेषण (ऊष्मा)

Speakers

• Son (instructor) to Father

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Death physiology
• Prāṇa-vāyu dynamics
• Subtle body
• Marma concept

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The text stresses embodied fragility: at death, forces within the body (heat and vāyu) overwhelm stability, urging the listener toward timely spiritual practice before dissolution begins.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Upadeśa with yogic/āyurvedic coloring; not a genealogical or manvantara passage.

What is the esoteric significance?

‘Fuel-less fire’ symbolizes prāṇic combustion: karmic momentum ignites inner processes without external cause, preparing the jīva’s disengagement from gross supports.