Home›Markandeya Purana›Adhy. 10›Shloka 16
←Previous Verse
Next Verse→

Markandeya Purana — Adhyaya 10, Shloka 16

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

जन्मनामयुतं साग्रं मम स्मृतिपथं गतम् ।

निर्वेदाः परितोषाश्च क्षयवृद्ध्युदये गताः ॥

Transliteration

janmanām ayutaṃ sāgraṃ mama smṛtipathaṃ gatam | nirvedāḥ paritoṣāś ca kṣaya-vृद्धy-udaye gatāḥ ||

Translation

Hơn mười ngàn kiếp sống đã hiện về trong ký ức của ta. Sự chán ghét và thỏa mãn đã nảy sinh lặp đi lặp lại qua sự suy tàn, tăng trưởng và thịnh vượng.

Word by Word
जन्मbirths
जन्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular); समाहारार्थे (collective sense)
नामnames
नाम:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular); समाहारार्थे
अयुतम्ten-thousand (countless)
अयुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg); संख्याविशेषण (numeral adjective)
साग्रम्with excess, more than (that)
साग्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसाग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg); विशेषण (qualifier)
ममof me, my
मम:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन (genitive singular); सर्वनाम (pronoun)
स्मृतिपथम्the path/field of memory
स्मृतिपथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्धार्थः: स्मृतेः पथः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative singular)
गतम्gone/come (to)
गतम्:
Karma-samānādhikaraṇa (कर्म-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (gone/come to)
निर्वेदाःdispassions, wearinesses
निर्वेदाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (masculine nominative plural)
परितोषाःcontentments, satisfactions
परितोषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरितोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (masculine nominative plural)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
क्षयवृद्ध्युदयेin decline, growth, and rise
क्षयवृद्ध्युदये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व-समास (क्षयश्च वृद्धिश्च उदयश्च); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular; as a collective dvandva)
गताःhave gone/occurred
गताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्ता-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (having gone/entered)
Speakers
Son (within the embedded story); reported by the birds
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
SaṃsāraRecollection of past livesVairāgyaImpermanenceCycles of fortune

FAQs

Worldly states alternate endlessly—gain and loss, joy and weariness. Recognizing the repetitive pattern is meant to generate detachment and redirect effort toward liberation rather than status-management.

Not pancalakṣaṇa proper; it is mokṣa-oriented teaching within an ākhyāna, using the doctrine of repeated births (a common purāṇic-philosophical premise).

Memory across births symbolizes awakened continuity of consciousness: when the ‘thread’ (sūtra) is seen, the alternating experiences lose their power to bind.

←Previous Verse
Next Verse→