Shloka 31
कालविभाग-निरूपणं तथा युद्धव्यवस्था
Time-Reckoning and Mobilization Counsel
परेषां विवरज्ञाने मनुष्यचरितेषु च । हस्त्यश्वरथचर्यासु खरोष्टाजाविकर्मणि,“दूसरोंके छिद्रको जानने या देखनेमें, मनुष्योंकी दिनचर्या बतानेमें, हाथी, घोड़े तथा रथयात्रा करनेका मुहूर्त आदिसे निकालनेमें, गदहों, ऊँटों, बकरों और भेड़ोंकी गुण-दोष- समीक्षा एवं चिकित्सा आदिमें गोधनके संग्रह और परीक्षणमें, गलियों तथा घरके श्रेष्ठ दरवाजोंपर किये जानेवाले मांगलिक कृत्यमें, नवीन अन्नका इष्टिद्वारा संस्कार कराने तथा अन्नमें केश-कीट आदि गिर जानेसे जो दोष आता है, उनपर विचार करनेमें भी पण्डितोंकी राय लेनी चाहिये। ऐसे ही कार्योंमें उनकी शोभा है
pareṣāṃ vivarajñāne manuṣyacariteṣu ca | hasty-aśva-ratha-caryāsu kharoṣṭājāvi-karmaṇi ||
Vaiśampāyana nói: “Trong việc nhận ra chỗ sơ hở của kẻ khác, trong việc hiểu nếp sống và hành trạng thường ngày của con người, trong các nghề thực dụng về voi, ngựa và xe chiến; và trong những công việc liên quan đến lừa, lạc đà, dê và cừu—nên hỏi ý các bậc học giả. Ở những lĩnh vực ấy, tri thức của họ đặc biệt thích đáng, vì sự phán đoán cẩn trọng và kinh nghiệm đã được thử thách sẽ giữ người ta khỏi lầm lỗi và tai hại.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes relying on qualified, learned counsel in specialized and consequential matters—especially those involving judgment about people and practical management—so that decisions are grounded in expertise rather than guesswork.
Vaiśampāyana continues a didactic passage, listing domains of practical and social knowledge (reading others’ weaknesses, understanding human behavior, and managing animals and vehicles) to illustrate where the advice of experts is appropriate and beneficial.