Shloka 20
Avanti–Narmadā–Puṣkara Tīrtha-Kathana (धौम्यकथितं तीर्थवर्णनम्)
“जहाँ समस्त प्राणियोंके आत्मा भगवान् ब्रह्माजीने पहले ही यज्ञ किया था। भरतकुलभूषण! ब्रह्माजीके उस प्रकृष्टयागसे ही उस स्थानका नाम “प्रयाग” हो गया ।। अगस्त्यस्य तु राजेन्द्र तत्राश्रमवरो नृप । तत् तथा तापसारण्यं तापसैरुपशोभितम्,'राजेन्द्र! वहाँ महर्षि अगस्त्यका श्रेष्ठ आश्रम है। इसी प्रकार तापसारण्य तपस्वीजनोंसे सुशोभित है
vaiśampāyana uvāca | yatra samasta-prāṇinām ātmā bhagavān brahmā pūrvam eva yajñaṃ cakāra | bharata-kula-bhūṣaṇa! brahmaṇaḥ tasya prakṛṣṭa-yāgāt eva tasya sthānasya nāma “prayāga” iti jātaṃ || agastyasya tu rājendra tatra āśrama-varo nṛpa | tat tathā tāpasāraṇyaṃ tāpasair upaśobhitam ||
Vaiśampāyana nói: “Tại nơi ấy, đấng Brahmā cát tường—tự ngã nội tại của muôn loài—đã cử hành một lễ tế từ thuở xa xưa. Ôi bậc trang sức của dòng Bharata! Chính nhờ nghi lễ tế tự tối thượng của Brahmā mà nơi ấy được gọi là ‘Prayāga’. Và cũng tại đó, tâu đại vương, có đạo tràng tối thắng của hiền thánh Agastya; likewise khu rừng của các ẩn sĩ ấy được tô điểm bởi những người tu khổ hạnh.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sacred places are framed as embodiments of dharma: a site becomes holy through yajña (right ritual action) and through the presence of tapasvins (disciplined ascetics). The passage links cosmic order (Brahmā’s sacrifice) with ethical-spiritual cultivation (Agastya’s hermitage and the ascetic forest).
Vaiśampāyana identifies a revered location and explains its name: it is called Prayāga because Brahmā once performed an eminent sacrifice there. He then notes that the area also contains the distinguished hermitage of the sage Agastya and a forest inhabited and beautified by ascetics.