Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya

गत्वा वीरप्रमोक्ष॑ं च सर्वपापै: प्रमुच्यते । कृत्तिकामघयोश्रैव तीर्थमासाद्य भारत,एककालं निराहारो लोकानावसते शुभान्‌ | वीरप्रमोक्षतीर्थमें जाकर मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है। भारत! कृत्तिका और मधघाके तीर्थमें जाकर मानव अग्निष्टोम और अतितरात्र यज्ञोंका फल पाता है। वहीं प्रात:-संध्याके समय परम उत्तम विद्यातीर्थमें जाकर स्नान करनेसे मनुष्य जहाँ-कहीं भी विद्या प्राप्त कर लेता है। जो सब पापोंसे छुड़ानेवाले महाश्रमतीर्थमें एक समय उपवास करके एक रात वहीं निवास करता है, उसे शुभ लोकोंकी प्राप्ति होती है

ghulastya uvāca | gatvā vīrapramokṣaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate | kṛttikāmaghayoś caiva tīrtham āsādya bhārata, ekakālaṃ nirāhāro lokān āvasate śubhān |

Ghūlastya nói: “Ai đến bến thánh (tīrtha) mang tên Vīrapramokṣa thì được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Hỡi Bhārata, ai đến tīrtha gắn với Kṛttikā và Maghā, rồi giữ hạnh tiết chế—chỉ dùng một bữa—và lưu lại đó một đêm, người ấy sẽ đạt đến những cõi lành.”

गत्वाhaving gone
गत्वा:
Karma
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि, —, —, —
वीरप्रमोक्षम्to Vīrapramokṣa (a tīrtha/place)
वीरप्रमोक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरप्रमोक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वपापैःfrom all sins (lit. by/with all sins)
सर्वपापैः:
Apadana
TypeNoun
Rootसर्वपाप (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Plural
प्रमुच्यतेis released/freed
प्रमुच्यते:
TypeVerb
Rootप्र-मुच् (धातु)
FormPresent, Indicative, Passive, Third, Singular
कृत्तिकामघयोःof (the) Kṛttikā and Maghā (tīrthas/asterisms)
कृत्तिकामघयोः:
TypeNoun
Rootकृत्तिका + मघा (प्रातिपदिके)
FormFeminine, Genitive, Dual
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तीर्थम्a sacred ford/place (tīrtha)
तीर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
आसाद्यhaving reached/approached
आसाद्य:
Karma
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि, —, —, —
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
एककालम्for one time/once (for a single period)
एककालम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएककाल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
निराहारःfasting/without food
निराहारः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिराहार (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकान्worlds/realms
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
अवसतेdwells/abides (attains residence)
अवसते:
TypeVerb
Rootअव-√वस् (धातु)
FormPresent, Indicative, Ātmanepada, Third, Singular
शुभान्auspicious/fortunate
शुभान्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural

घुलस्त्य उवाच

G
Ghulastya
B
Bhārata (Yudhiṣṭhira as addressee)
V
Vīrapramokṣa-tīrtha
K
Kṛttikā (nakṣatra)
M
Maghā (nakṣatra)

Educational Q&A

The verse teaches that disciplined pilgrimage—approaching sacred places with restraint (such as fasting and staying with reverence)—is presented as a dharmic means of purification from sin and of gaining auspicious spiritual results.

In the Vana Parva’s pilgrimage discourse (tīrtha-māhātmya), the speaker Ghulastya instructs Bhārata (Yudhiṣṭhira) about specific tīrthas—Vīrapramokṣa and the tīrtha linked with the nakṣatras Kṛttikā and Maghā—describing the merits obtained by visiting them and observing a brief fast and stay.