Shloka 108

Pulastya’s Tīrtha Enumeration: Sarasvatī, Naimiṣa, Gayā, and Associated Phalaśruti

Chapter 82

Devanagari script

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम्‌ । तत्र ब्रह्मादयो देवा: सिद्धाश्ष परमर्षय:

Transliteration

tato gacchet dharmajña dīrghasatraṃ yathākramam | tatra brahmādayo devāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ ||

Translation

Bấy giờ, hỡi người am tường Dharma, hãy theo đúng thứ tự mà đi đến kỳ tế lễ dài lâu mang tên Dīrghasatra. Tại đó có Phạm Thiên (Brahmā) và các chư thần khác, cùng các bậc Siddha và những đại hiền triết tối thượng hiện diện.

Word by Word

• ततः: then; from there/thereafter
• ततः: Apadana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय (पञ्चमी-अर्थे)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Karta
• Type: Verb
• Root: गम् (गच्छ्)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• धर्मज्ञ: O knower of dharma
• धर्मज्ञ: Karta
• Type: Noun
• Root: धर्मज्ञ (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-एकवचनम्

• दीर्घसत्रम्: the long sacrificial session
• दीर्घसत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दीर्घसत्र (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्

• यथाक्रमम्: in due order; sequentially
• यथाक्रमम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यथाक्रमम् (अव्यय)
• Form: अव्यय

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय

• ब्रह्मादयः: Brahmā and others
• ब्रह्मादयः: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मादि (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

• देवाः: gods
• देवाः: Karta
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

• सिद्धाः: Siddhas (perfected beings)
• सिद्धाः: Karta
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय

• परमर्षयः: great sages
• परमर्षयः: Karta
• Type: Noun
• Root: परमर्षि (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

Speaker

घुलस्त्य उवाच

Characters & Entities

• धर्मज्ञ (dharmajña)
• दीर्घसत्र (Dīrghasatra)
• ब्रह्मा (Brahmā)
• देवा: (the gods)
• सिद्धा: (Siddhas)
• परमर्षय: (supreme ṛṣis)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse emphasizes acting 'yathākramam'—in proper order—by following a dharmic path validated by sacred tradition. The mention of gods, Siddhas, and supreme seers underscores that righteous practice and disciplined progression toward holy rites are supported by the highest spiritual authorities.

What is happening in the narrative?

The speaker instructs a dharma-knowing listener to proceed next to the Dīrghasatra, a renowned prolonged sacrificial rite. The verse describes the exalted presence there—Brahmā, other gods, Siddhas, and great ṛṣis—framing the destination as a spiritually potent and authoritative gathering.