Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Kāmyake Arjuna-viyogaḥ — The Pandavas’ despondency in Kāmyaka during Arjuna’s absence

दुःखमेतादृशं प्राप्तो नल: परपुरंजय: । देवनेन नरश्रेष्ठ सभायों भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! पुरुषोत्तम! शत्रुओंकी राजधानीपर विजय पानेवाले महाराज नल जूआ खेलनेके कारण अपनी पत्नीसहित इस प्रकारके महान्‌ संकटमें पड़ गये थे

bṛhadaśva uvāca | duḥkham etādṛśaṃ prāpto nalaḥ parapuraṃjayaḥ | devena naraśreṣṭha sabhāyāṃ bharatarṣabha bharataśreṣṭha puruṣottama |

Bṛhadaśva nói: “Hỡi bậc tối thượng trong loài người, hỡi ‘ngưu vương’ của dòng Bharata—bậc ưu tú nhất trong họ Bharata, đấng tối thượng giữa các bậc nam tử—vua Nala, kẻ chinh phục thành trì của quân thù, đã rơi vào nỗi khổ đau đúng như thế. Vì cờ bạc trong hội trường vương triều, ngài bị dìm vào đại tai ương cùng với hoàng hậu.”

दुःखम्sorrow, distress
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
एतादृशम्such, of this kind
एतादृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएतादृश
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्तःhaving obtained / having met with
प्राप्तः:
Karta
TypeVerb
Rootप्राप्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
नलःNala
नलः:
Karta
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Nominative, Singular
परपुरंजयःconqueror of enemy cities
परपुरंजयः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर-पुरं-जय
FormMasculine, Nominative, Singular
देवनेनby gambling / by dice-play
देवनेन:
Karana
TypeNoun
Rootदेवन
FormNeuter, Instrumental, Singular
नरश्रेष्ठO best of men
नरश्रेष्ठ:
Sambodhana
TypeNoun
Rootनर-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
सभायाम्in the assembly hall
सभायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Locative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Sambodhana
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

बृहदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
N
Nala
S
sabhā (royal assembly)
D
deva (dice game/gambling)

Educational Q&A

Even a powerful and virtuous king can be ruined by addiction to gambling; the verse frames Nala’s fall as an ethical warning that uncontrolled play in the assembly leads to loss of stability, honor, and well-being for oneself and one’s family.

Bṛhadaśva begins recounting Nala’s story to illustrate a comparable suffering: Nala, famed for conquering enemy cities, nevertheless becomes trapped in severe distress because of a dice game conducted in the royal assembly, and his wife is drawn into the resulting calamity.