Shloka 13
Keśinī’s Inquiry to Bāhuka and the Emotional Signs of Concealed Identity (केशिन्याः बाहुकपरीक्षा)
प्रत्यक्षमेतत् कर्तास्मि शातयित्वा बिभीतकम् | अथात्र गणिते राजन् विद्यते न परोक्षता,यह सुनकर बाहुकने रथ खड़ा करके राजासे कहा--“शत्रुसूदन नरेश! आप जो कह रहे हैं, वह संख्या परोक्ष है। मैं इस बहेड़ेके वृक्षको काटकर उसके फलोंकी संख्याको प्रत्यक्ष करूँगा। महाराज! आपकी आँखोंके सामने इस बहेड़ेको का्टूँगा। इस प्रकार गणना कर लेनेपर वह संख्या परोक्ष नहीं रह जायगी। बिना ऐसा किये मैं तो नहीं समझ सकता कि (फलोंकी) संख्या इतनी है या नहीं
bṛhadaśva uvāca |
pratyakṣam etat kartāsmi śātayitvā bibhītakam |
athātra gaṇite rājan vidyate na parokṣatā ||
Bāhuka nói: “Tôi sẽ làm cho việc này hiển nhiên trước mắt bằng cách đốn hạ cây bibhītaka. Rồi, tâu đại vương, trong phép tính ấy sẽ không còn gì che khuất hay chỉ suy ra. Khi đã tính và đếm ngay tại đây trước mắt ngài, con số ấy sẽ không còn là ‘gián tiếp’ nữa.”
बृहदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts parokṣa (indirect, inferential knowledge) with pratyakṣa (direct verification), implying that reliable judgment—especially about numbers and claims—should be grounded in demonstrable evidence when possible.
Bṛhadaśva addresses the king and proposes to fell the bibhītaka tree so the fruit can be counted openly, turning an uncertain or inferred number into a directly confirmed one.