Shloka 8
ऋतुपर्णस्य विदर्भयात्रा-निश्चयः तथा बाहुकस्य हयपरिक्षा (Ṛtuparṇa’s resolve to go to Vidarbha and Bāhuka’s examination of horses)
न चास्या नश्यते रूप॑ वपुर्मलसमाचितम् । असंस्कृतमभिव्यक्त भाति काञ्चनसंनिभम्,विधाताके द्वारा निर्मित यह चिह्न इसके भावी ऐश्वर्यका सूचक है। इस समय यह प्रतिपदाकी मलिन चन्द्रकलाके समान अधिक शोभा नहीं पा रही है। इसका सुवर्ण-जैसा सुन्दर शरीर मैलसे व्याप्त और संस्कारशून्य (मार्जन आदिसे रहित) होनेपर भी स्पष्ट रूपसे उद्धासित हो रहा है। इसका रूप-सौन्दर्य नष्ट नहीं हुआ है। जैसे छिपी हुई आग अपनी गरमीसे पहचान ली जाती है, उसी प्रकार यद्यपि देवी दमयन्ती मलिन शरीरसे युक्त है तो भी इस ललाटवर्ती तिलके चिह्नसे ही मैंने इसे पहचान लिया है
na cāsyā naśyate rūpaṁ vapur malasamācitam | asaṁskṛtam abhivyaktaṁ bhāti kāñcanasaṁnibham ||
Yudhiṣṭhira nói: “Vẻ đẹp của nàng không hề tiêu tan, dẫu thân thể bị bụi bẩn phủ kín. Dù không chải chuốt, không tô điểm, hình dung nàng vẫn hiện rõ, rạng lên như vàng. Tuy bề ngoài lấm lem và khổ sở, ánh sáng bẩm sinh vẫn nguyên vẹn—đức hạnh và bản tính chân thật không bị xóa bởi tai ương, mà còn tự bộc lộ ngay giữa sự lãng quên và gian khó.”
युदेव उवाच
Educational Q&A
Outer neglect, dirt, or hardship does not erase inner worth. True nature (rūpa in the sense of inherent radiance) can remain evident even when external conditions are degraded; ethical perception looks beyond surface appearance.
Yudhiṣṭhira observes a woman whose body is soiled and ungroomed, yet he notes that her innate beauty still shines like gold. The remark functions as recognition of enduring nobility despite visible distress.