Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्

Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys

विप्रयुक्त: स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडित: । दहा[मान: स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रित:,'पत्नीसे विलग होकर वह मन्दबुद्धि मानव दिन-रात शोकाग्निसे दग्ध एवं दुःखसे पीड़ित होकर आलस्यसे रहित हो इधर-उधर भटकता रहता है

viprayuktaḥ sa mandātmā bhramaty asukhapīḍitaḥ | dahyamānaḥ sa śokena divārātram atandritaḥ ||

Bṛhadaśva nói: Bị lìa khỏi vợ, kẻ trí hèn ấy lang thang khắp nơi, bị khổ đau giày vò—ngày đêm cháy rực trong ngọn lửa sầu muộn, chẳng phút nào được yên nghỉ.

विप्रयुक्तःseparated (from)
विप्रयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootविप्रयुक्त (वि + प्र + √युज्/√युज्-प्रयुज्, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मन्दात्माa dull-minded person
मन्दात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमन्दात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्रमतिwanders
भ्रमति:
Karta
TypeVerb
Root√भ्रम्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
असुखपीडितःafflicted by misery
असुखपीडितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसुखपीडित (असुख + पीडित, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
दह्यमानःbeing burnt
दह्यमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootदह्यमान (√दह्, शानच्; passive present participle)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शोकेनby/with grief
शोकेन:
Karana
TypeNoun
Rootशोक
FormMasculine, Instrumental, Singular
दिवाby day
दिवा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootदिव्/दिवा
रात्रम्night (as time-span)
रात्रम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Accusative, Singular
अतन्द्रितःunwearied; without sloth
अतन्द्रितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित
FormMasculine, Nominative, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
W
wife (patnī)

Educational Q&A

Unmastered attachment turns separation into a consuming inner fire; without steadiness and discernment, grief produces restless wandering rather than constructive action.

Bṛhadaśva describes a man who, after being separated from his wife, is overwhelmed by sorrow—burning with grief day and night and roaming about in misery.