Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Kāmyaka-vane Pāṇḍava-nivāsaḥ — Vidurasya āgamanam ca (कamyake वने पाण्डवनिवासः—विदुरस्य आगमनं च)

पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारमोहित: । भ्रातृस्नेहादिदं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत्‌,महाराज धुृतराष्ट्र विदुरकी याद आनेसे मोहित हो पश्चात्तापसे खिन्च हो उठे और भ्रातृस्नेहवश संजयसे पुन: इस प्रकार बोले--

vaiśampāyana uvāca |

paścāttāpābhisantāpto vidurasmāramohitaḥ |

bhrātṛsnehād idaṁ rājā sañjayaṁ vākyam abravīt ||

Vaiśampāyana nói: Bị thiêu đốt bởi hối hận, tâm trí rối bời vì ký ức về Vidura dâng trào, nhà vua vì tình huynh đệ lại nói những lời này với Sañjaya.

पश्चात्तापby remorse/repentance
पश्चात्ताप:
Karana
TypeNoun
Rootपश्चात्ताप
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभिसंतप्तःtormented, greatly afflicted
अभिसंतप्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभि-सम्-तप् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
विदुरof Vidura
विदुर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Genitive, Singular
स्मारby remembrance
स्मार:
Karana
TypeNoun
Rootस्मार
FormMasculine, Instrumental, Singular
मोहितःbewildered, deluded
मोहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुह् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्रातृof (his) brother
भ्रातृ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Genitive, Singular
स्नेहात्from affection
स्नेहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्नेह
FormMasculine, Ablative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
संजयम्to Sanjaya (as object addressed)
संजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Accusative, Singular
वाक्यम्speech, words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vidura
D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sañjaya

Educational Q&A

The verse highlights a moral-psychological truth central to the Mahābhārata: remorse (paścāttāpa) can awaken conscience, yet attachment (bhrātṛ-sneha) can still steer one’s decisions. Ethical clarity requires not only regret but also the strength to act beyond partiality.

The narrator Vaiśampāyana describes Dhṛtarāṣṭra’s state: he is distressed by repentance and mentally shaken by thoughts of Vidura. In that mood, he turns again to Sañjaya and resumes speaking, setting up the next lines of dialogue.