Shloka 32
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
न हि कामेन कामोअनन््य: साध्यते फलमेव तत् । उपयोगात् फलस्यैव काष्ठाद् भस्मेव पण्डितै:,“जैसे फल उपभोगमें आकर कृतार्थ हो जाता है, उससे दूसरा फल नहीं प्राप्त हो सकता तथा जिस प्रकार काष्ठसे भस्म बन सकता है, परंतु उस भस्मसे दूसरा कोई पदार्थ नहीं बन सकता; इसी तरह बुद्धिमान् पुरुष एक कामसे किसी दूसरे कामकी सिद्धि नहीं मानते, क्योंकि वह साधन नहीं, फल ही है
na hi kāmena kāmo 'nanyaḥ sādhyate phalam eva tat | upayogāt phalasyaiva kāṣṭhād bhasmeva paṇḍitaiḥ ||
Vaiśampāyana nói: “Không thể dùng một dục vọng để đạt một dục vọng khác; dục vọng tự nó chỉ là kết quả để hưởng dùng. Bậc trí nói rằng: trái đã ăn rồi thì không còn sinh thêm trái khác từ nó; và như gỗ có thể cháy thành tro, nhưng từ tro ấy chẳng tạo ra được vật chất mới nào—cũng vậy, họ không xem một ham muốn là phương tiện để thành tựu ham muốn khác, vì dục vọng là cái đích để tiêu thụ, không phải công cụ chân chính của sự thành đạt.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Desire (kāma) is treated as a consumable outcome rather than a reliable means: indulging one desire does not generate a higher or different fulfillment, just as a fruit yields nothing further after being eaten and ash cannot be turned into a new productive substance.
In Vaiśampāyana’s narration, a reflective, instructive point is made using everyday analogies (fruit and ash) to frame an ethical lesson: wise people do not build life’s aims on the logic that one indulgence will serve as a tool to secure another, because indulgence is an end-state, not a sustaining instrument.