Shloka 16
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
अस्मानमी धार्तराष्ट्रा: क्षममाणानलं सतः । अशक्तानिव मन्यन्ते तद् दुःखं नाहवे वध:,“हम शत्रुओंके अपराधको क्षमा करते जा रहे हैं, इसलिये समर्थ होते हुए भी हमें ये धृतराष्ट्रके पुत्र निर्बल-से मानने लगे हैं, यही हमारे लिये महान् दुःख है; युद्धमें मारा जाना कोई दुःख नहीं है
vaiśampāyana uvāca | asmān amī dhārtarāṣṭrāḥ kṣamamāṇān alaṃ sataḥ | aśaktān iva manyante tad duḥkhaṃ nāhave vadhaḥ ||
Vaiśampāyana nói: “Vì chúng ta cứ mãi tha thứ những lỗi lầm của các con Dhṛtarāṣṭra, nên họ đã coi chúng ta—dẫu hoàn toàn đủ sức—như kẻ bất lực. Đó mới là nỗi đau của chúng ta; còn bị giết trên chiến trường thì chẳng phải nỗi đau.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Forbearance is a virtue, but in a political-ethical conflict it can be misread as incapacity; when forgiveness enables further injustice, the deeper pain is the loss of rightful standing and deterrence, not the risk of death in a just battle.
The speaker (as narrated by Vaiśampāyana) conveys the grievance that the Dhṛtarāṣṭras, seeing repeated patience and pardon, have begun to treat the aggrieved party as weak; the lament frames war-death as less grievous than being dishonored and emboldening aggressors.