Shloka 14

Adhiratha-Rādhā Discover the Casket; Vasuṣeṇa (Karṇa) is Adopted and Formed

Devanagari script

ततः सा सहसा बाला तच्छुत्वा दारुणं वच: । पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा,सहसा यह कठोर वचन सुनकर देवी सीता व्यथित हो कटे हुए केलेके वृक्षकी भाँति सहसा पृथ्वीपर गिर पड़ी

Transliteration

tataḥ sā sahasā bālā tac chrutvā dāruṇaṃ vacaḥ | papāta devī vyathitā nikṛttā kadalī yathā ||

Translation

Bấy giờ thiếu nữ ấy, vừa nghe những lời tàn nhẫn kia, liền run rẩy vì đau đớn; bậc phu nhân cao quý ngã quỵ xuống đất tức khắc, như cây chuối bị chặt đổ.

Word by Word

• ततः: then; thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (पञ्चमी-अर्थे/तस्मात्-अर्थे)

• सा: she
• सा: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सहसा: suddenly
• सहसा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा
• Form: अव्यय

• बाला: young girl
• बाला: Karta
• Type: Adjective
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that (speech/statement)
• तत्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिक क्रिया: ‘having heard’

• दारुणम्: harsh; dreadful
• दारुणम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वचः: word; speech
• वचः: Karma
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पपात: fell
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• देवी: the lady; the goddess-like one
• देवी: Karta
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• व्यथिता: distressed; pained
• व्यथिता: Karta
• Type: Adjective
• Root: व्यथित (व्यथ्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निकृत्ता: cut down
• Type: Adjective
• Root: निकृत्त (नि+कृत्/कृन्त्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कदली: banana plant
• कदली: Karta
• Type: Noun
• Root: कदली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यथा: as; like
• Type: Indeclinable
• Root: यथा
• Form: अव्यय

Speaker

मार्कण्डेय उवाच

Characters & Entities

• devī (the lady, identified in the given context as Sītā)
• kadalī (banana plant)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the ethical weight of speech: harsh words can wound as powerfully as physical blows, causing immediate collapse of courage and composure. It implicitly upholds restraint, compassion, and responsibility in speaking.

What is happening in the narrative?

After hearing a sudden, cruel statement, the young lady is overwhelmed with distress and falls to the ground instantly. The simile of a banana plant cut down emphasizes how abruptly and completely she is brought down by the shock.