Shloka 14

Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)

Devanagari script

चिन्तयंश्र॒ महातेजा गुणान्‌ रामस्य वीर्यवान्‌ । अभ्यभाषत भद्ं ते प्रीयमाण: पुरोहितम्‌

Transliteration

cintayaṃś ca mahātejā guṇān rāmasya vīryavān | abhyabhāṣata bhadraṃ te prīyamāṇaḥ purohitam, rājan | brahman! adya puṣya-nakṣatram; rātrau cāsya parama-pavitra-yogo bhavitā | rājyābhiṣeka-sāmagrīṃ sajjīkuru, rāmaṃ ca tad-viṣayaṃ vijñāpaya ||

Translation

Mārkaṇḍeya nói: “Nhớ nghĩ đến những đức hạnh của Rāma hùng dũng, vua Daśaratha rạng ngời, lòng đầy hoan hỷ, bèn nói với vị tư tế hoàng gia: ‘Nguyện điều lành đến với ngươi. Hỡi Bà-la-môn, hôm nay sao Pushya đang ngự, và đêm nay sẽ hợp với một sự phối hội tối thượng, cát tường và thanh tịnh. Hãy chuẩn bị các vật dụng cho lễ đăng quang, và cũng báo cho Rāma biết.’”

Word by Word

• चिन्तयन्: thinking, reflecting
• चिन्तयन्: Karta
• Type: Verb
• Root: चिन्तय् (चिन्त् धातु, चुरादि)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महातेजस्
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• गुणान्: qualities, virtues
• गुणान्: Karma
• Type: Noun
• Root: गुण
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राम
• Form: पुं, षष्ठी, एकवचन

• वीर्यवान्: valorous, powerful
• वीर्यवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत्
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• अभ्यभाषत: spoke to, addressed
• अभ्यभाषत: Karta
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु) + अभि
• Form: लङ् (अनद्यतन भूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• भद्रम्: welfare, auspiciousness
• भद्रम्: Karta
• Type: Noun
• Root: भद्र
• Form: नपुं, प्रथमा, एकवचन

• ते: to you / for you
• ते: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: चतुर्थी, एकवचन, मध्यम

• प्रीयमाणः: being pleased, rejoicing
• प्रीयमाणः: Karta
• Type: Verb
• Root: प्री (धातु)
• Form: शानच् (वर्तमान आत्मनेपदी कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• पुरोहितम्: the priest
• पुरोहितम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरोहित
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुं, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

मार्कण्डेय उवाच

Characters & Entities

• Markandeya
• Rama
• Dasharatha
• purohita (royal priest)
• Pushya nakshatra
• rājyābhiṣeka (coronation)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights dharmic kingship: a ruler honors virtue (Rama’s guṇas), follows proper counsel through the purohita, and undertakes major political acts (coronation) in alignment with sacred timing and ritual order, emphasizing legitimacy, restraint, and reverence for auspicious discipline.

What is happening in the narrative?

Markandeya recounts how King Dasharatha, pleased while contemplating Rama’s virtues, speaks to his priest and orders preparations for Rama’s coronation, noting that the day’s Pushya nakshatra and an especially auspicious night-yoga make the time suitable; he also instructs that Rama be informed.