Shloka 55
इन्द्रजिद्-लक्ष्मणयुद्धम्
Indrajit and Lakṣmaṇa: Escalation through Concealment
ततो<भ्यधावतां वीरावुभौ भीमधनंजयौ । हताश्व॑ं सैन्धवं भीतमेकं व्याकुलचेतसम्,तत्पश्चात् वे दोनों वीर भीम और अर्जुन जयद्रथके पीछे दौड़े। वह अकेला तो था ही, घोड़ोंके मारे जानेसे अत्यन्त भयभीत भी हो गया था। उसके हृदयमें व्याकुलता छा गयी थी
tato 'bhyadhāvatāṃ vīrāv ubhau bhīmadhanañjayau | hatāśvaṃ saindhavaṃ bhītam ekaṃ vyākulacetasam ||
Vaiśampāyana nói: Sau đó, hai dũng sĩ—Bhīma và Dhanañjaya (Arjuna)—lao tới truy đuổi. Jayadratha xứ Sindhu, nay đã mất ngựa, vừa cô độc vừa bị nỗi sợ phủ chụp; tâm trí hắn rối loạn, chao đảo. Đoạn này nhấn mạnh rằng hành vi trái đạo và sự mất chỗ dựa đột ngột có thể nhanh chóng biến tự tin thành hoảng loạn, trong khi kẻ truy kích vẫn tiến bước với quyết tâm đối diện kẻ phạm tội.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral psychology of conflict: when one commits an offense and loses external supports (here, horses and protection), fear and mental agitation arise quickly; in contrast, those pursuing justice act with steadiness and resolve.
Bhīma and Arjuna charge after Jayadratha. Jayadratha, identified as the Saindhava, has had his horses killed and is left alone; frightened, he becomes mentally distressed as the two Pāṇḍava heroes close in.