Shloka 2
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
Devanagari script
तेषां ध्वजाग्राण्यभिवी क्ष्य राजा स्वयं दुरात्मा नरपुज्गवानाम् | जयद्रथो याज्ञसेनीमुवाच रथे स्थितां भानुमतीं हतौजा:,उन नरश्रेष्ठ वीरोंकी ध्वजाओंके अग्रभागोंको देखकर हतोत्साह हुए दुरात्मा राजा जयद्रथने अपने रथपर बैठी हुई तेजस्विनी द्रौपदीसे स्वयं कहा--
Translation
Nhìn thấy những ngọn cờ của các dũng sĩ bậc nhất trong loài người, vua Jayadratha—kẻ tâm địa xấu xa, khí thế đã tàn—tự mình nói với Yājñasenī, Draupadī, đang ngồi trên chiến xa rằng:
Word by Word
तेषाम्of those
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
ध्वज-अग्राणिthe tops/fronts of the banners
ध्वज-अग्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootध्वज + अग्र
FormNeuter, Accusative, Plural
अभिवीक्ष्यhaving looked at, seeing
अभिवीक्ष्य:
Karana
TypeVerb
Rootअभि + √वीक्ष्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
दुरात्माevil-minded
दुरात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootदुरात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नर-पुङ्गवानाम्of the best of men (heroes)
नर-पुङ्गवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर + पुङ्गव
FormMasculine, Genitive, Plural
जयद्रथःJayadratha
जयद्रथः:
Karta
TypeNoun
Rootजयद्रथ
FormMasculine, Nominative, Singular
याज्ञसेनीम्Yajñasenī (Draupadī)
याज्ञसेनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootयाज्ञसेनी
FormFeminine, Accusative, Singular
उवाचsaid, spoke
उवाच:
Kriya
TypeVerb
Root√वच्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
रथेin/on the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Singular
स्थिताम्standing/situated
स्थिताम्:
Karma
TypeVerb
Root√स्था
Formक्त (past passive participle), Feminine, Accusative, Singular
भानुमतीम्radiant, splendid
भानुमतीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभानुमती
FormFeminine, Accusative, Singular
हत-ओजाःwhose vigor was destroyed; dispirited
हत-ओजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहत + ओजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes