Shloka 4
पञ्चवर्णोत्पत्तिः — The Origin of the Five-Colored Fiery Being and Ritual-Disruptor Lineages
यद् भूतहितमत्यन्तं तत् सत्यमिति धारणा । विपर्ययकृतो<धर्म: पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम्,जिससे परिणाममें प्राणियोंका अत्यन्त हित होता हो, वह वास्तवमें सत्य है। इसके विपरीत जिससे किसीका अहित होता हो या दूसरोंके प्राण जाते हों, वह देखनेमें सत्य होनेपर भी वास्तवमें असत्य एवं अधर्म है-। इस प्रकार विचार करके देखिये, धर्मकी गति कितनी सूक्ष्म है
yad bhūtahitam atyantaṁ tat satyam iti dhāraṇā | viparyayakṛto 'dharmaḥ paśya dharmasya sūkṣmatām |
“Điều gì đem lại lợi ích tối thượng cho muôn loài—điều ấy mới nên được giữ là ‘chân thật’. Nhưng nếu làm điều trái ngược—gây tổn hại, khiến sinh mạng tiêu vong—thì dẫu bề ngoài đúng theo sự kiện, rốt cuộc vẫn là hư dối và adharma. Hãy suy ngẫm để thấy con đường của dharma vi tế đến nhường nào.”
व्याध उवाच
Educational Q&A
Truth is not merely factual speech; it is that which promotes the highest welfare of beings. If a statement or act, though ‘true’ in appearance, results in harm or loss of life, it becomes ethically untrue and adharma. Dharma requires subtle discernment rather than rigid literalism.
The Vyādha (hunter) instructs his interlocutor on the nuanced nature of dharma, redefining ‘satya’ through the lens of universal welfare (bhūta-hita) and warning that actions contrary to welfare—even if outwardly aligned with truth—can constitute adharma.