Previous Verse
Next Verse

Shloka 96

मातापितृपूजन-प्रधानधर्मः (Primacy of Filial Service) — Mārkaṇḍeya’s Account of the Vyādha’s Instruction

उत्तड़कस्याश्रमाभ्याशे नि:श्वसन्‌ पावकार्चिष: । मधु और कैटभका वह भयंकर पराक्रमी पुत्र धुन्धु तपोबलका आश्रय ले सम्पूर्ण लोकोंका विनाश करनेके लिये वहाँ मरुप्रदेशमें शयन करता था। उत्तड़कके आश्रमके पास साँस ले-लेकर वह आगकी चिनगारियाँ फैलाता था

Uttaṅkasyāśramābhyāśe niḥśvasan pāvakārcīṣaḥ | Madhu-Kaiṭabhakaḥ sa bhayaṅkara-parākramī putro Dhundhus tapobalāśrayaḥ samasta-lokānāṃ vināśāya tatra maru-pradeśe śayanaṃ cakāra | Uttaṅkasyāśrama-samīpe śvāsa-śvāsena sa agni-ciṅgārīḥ prasārayām āsa ||

Mārkaṇḍeya nói: Gần ẩn thất của Uttaṅka, kẻ đáng sợ và hùng mãnh ấy—Dhundhu, con của Madhu và Kaiṭabha—nằm nghỉ trong một dải sa mạc, nương vào uy lực khổ hạnh và nuôi ý định hủy diệt mọi thế giới. Nằm sát āśrama của Uttaṅka, hắn hít thở ra vào, mỗi hơi thở lại tung vãi những tia lửa rực cháy.

उत्तडकस्यof Uttadaka
उत्तडकस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउत्तडक
FormMasculine, Genitive, Singular
आश्रमin/near the hermitage
आश्रम:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Locative, Singular
अभ्याशेin the vicinity/nearby
अभ्याशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअभ्याश
FormMasculine, Locative, Singular
निःश्वसन्breathing out, exhaling
निःश्वसन्:
Karta
TypeVerb
Rootनि-श्वस्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
पावकof fire
पावक:
Karana
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्चिषःflames/sparks
अर्चिषः:
Karma
TypeNoun
Rootअर्चिस्
FormFeminine, Accusative, Plural

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
U
Uttaṅka
D
Dhundhu
M
Madhu
K
Kaiṭabha
U
Uttaṅka’s āśrama
M
maru-pradeśa (desert region)
P
pāvaka/agni (fire)

Educational Q&A

The verse highlights that tapas (ascetic power) is ethically neutral: when guided by dharma it protects and purifies, but when driven by destructive intent it becomes a cosmic danger. Power without restraint and right purpose turns into adharma.

Mārkaṇḍeya describes a fearsome being named Dhundhu, son of Madhu and Kaiṭabha, lying in a desert near the sage Uttaṅka’s hermitage. With every breath he emits fiery sparks, and his presence threatens the safety of the āśrama and even the worlds.