Shloka 108
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
बीजानि हाग्निदग्धानि न रोहन्ति पुनर्यथा । ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैरनत्मा संयुज्यते पुन:,जैसे आगमें जले हुए बीज फिर नहीं उगते हैं, उसी प्रकार ज्ञानके द्वारा अविद्या आदि क्लेशोंके नष्ट हो जानेपर आत्माका पुन: उनसे संयोग नहीं होता
bījāni hāgnidagdhāni na rohanti punar yathā | jñānadagdhais tathā kleśair anātmā saṁyujyate punaḥ ||
Yudhiṣṭhira nói: “Như hạt giống bị lửa thiêu cháy thì không nảy mầm trở lại, cũng vậy, khi các phiền não như vô minh đã bị trí tuệ chân thật đốt sạch, thì cái ‘phi-ngã’ (tổ hợp tâm–thân) không còn kết hợp với chúng nữa. Ở đây là lời hứa đạo đức của giải thoát: tri kiến chặt đứt gốc rễ khổ đau để trói buộc không tái sinh.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that genuine knowledge eradicates the very seed of affliction (ignorance and its derivatives). When the root-causes are destroyed, suffering and bondage do not reappear—like fire-burnt seeds that can no longer germinate.
In the Vana Parva’s discourse setting, Yudhiṣṭhira speaks in a reflective, philosophical mode, using a vivid metaphor to explain how inner transformation through knowledge prevents the return of mental afflictions and the cycle of renewed bondage.