Shloka 101
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
Devanagari script
तिष्ठन् गृहे चैव मुनिर्नित्यं शुचिरलंकृत: । यावज्जीवं दयावांश्व सर्वपापै: प्रमुच्यते,जो निरन्तर घरपर रहकर भी पवित्रभावसे रहता है, सदगुणोंसे विभूषित होता है और जीवनभर सब प्राणियोंपर दया रखता है, उसे मुनि ही समझना चाहिये; वह सम्पूर्ण पापोंसे मुक्ता हो जाता है
Translation
“Dẫu ở trong nhà, nếu luôn sống thanh tịnh, được trang sức bằng các đức hạnh, và suốt đời giữ lòng từ bi đối với mọi loài hữu tình, thì nên xem người ấy là một bậc muni; người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.”
Word by Word
तिष्ठन्standing; staying
तिष्ठन्:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
गृहेin the house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed; even
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मुनिःa sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नित्यम्always; constantly
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
शुचिःpure; clean
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
अलंकृतःadorned; endowed (with virtues)
अलंकृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअलंकृत (कृदन्त; अलं + कृ)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
यावत्as long as; until
यावत्:
TypeIndeclinable
Rootयावत्
जीवम्life (one’s lifetime)
जीवम्:
Karma
TypeNoun
Rootजीव
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
दयावान्compassionate
दयावान्:
Karta
TypeAdjective
Rootदयावत्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सर्वपापैःfrom all sins (lit. by/with all sins as the reference set)
सर्वपापैः:
Karana
TypeNoun
Rootसर्वपाप
Formनपुं, तृतीया, बहुवचन
प्रमुच्यतेis freed; is released
प्रमुच्यते:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + प्र
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन, कर्मणि/मध्यस्थ (is released)
Speaker
युधिछिर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes