Shloka 43
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
न क्ष॑ंस्यति पिता पुत्र पुत्रश्न पितरं तथा । भार्याश्व पतिशुश्रूषां न करिष्यन्ति संक्षये,युगक्षय-कालमें पिता पुत्रके अपराधको क्षमा नहीं करेंगे और पुत्र भी पिताकी बात नहीं सहेगा। स्त्रियाँ अपने पतियोंकी सेवा छोड़ देंगी
na kṣaṁsyati pitā putraṁ putraś ca pitaraṁ tathā | bhāryāś ca patiśuśrūṣāṁ na kariṣyanti saṁkṣaye ||
Mārkaṇḍeya nói: “Vào thời kỳ suy tàn của thế gian, cha sẽ không tha thứ lỗi lầm của con, và con cũng sẽ không chịu đựng (hay chấp nhận) cha mình. Những người vợ cũng sẽ từ bỏ sự phụng sự tận tụy đối với chồng. Thế là khi thời đại mục nát, các mối dây của lòng nhẫn nhịn, sự kính trọng và bổn phận gia thất đều sụp đổ.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that when dharma declines, the first visible symptom is the breakdown of forbearance and duty within the household: parents and children stop forgiving each other, and spouses abandon mutual obligations. Ethical life is shown to depend on kṣamā (forgiveness) and gṛhastha-dharma (household responsibilities).
Mārkaṇḍeya is describing signs of an age of degeneration (yuga-kṣaya): social and familial relationships become harsh, respect between father and son collapses, and wives no longer maintain traditional service and care toward husbands—illustrating a broader erosion of social order.