Shloka 64
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
कलापरुचिराटोपनिचितान् मुकुटानिव । विवरेषु तरूणां च रुचिरान् ददृशुश्ष ते,वहाँ लता-मण्डपोंमें मोरिनियोंके साथ नाचते हुए मोर दिखायी देते थे। जो मेघोंकी मृदंगतुल्य गम्भीर गर्जना सुनकर उद्दाम कामसे अत्यन्त उन्मत्त हो रहे थे। वे अपनी मधुर केकाध्वनिका विस्तार करके मीठे स्वरमें संगीतकी रचना करते थे और अपनी विचित्र पाँखें फैलाकर विलासयुक्त मदालसभावसे वनविहारके लिये उत्सुक हो प्रसन्नताके साथ नाच रहे थे। कुछ मोर लतावल्लरियोंसे व्याप्त कुटजवृक्षोंके कुज्जोंमें स्थित हो अपनी प्यारी मोरिनियोंके साथ रमण करते थे और कुछ कुटजोंकी डालियोंपर मदमत्त होकर बैठे थे तथा अपनी सुन्दर पाँखोंके घटाटोपसे युक्त हो मुकुटके समान जान पड़ते थे। कितने ही सुन्दर मोर वृक्षोंके कोटरोंमें बैठे थे। पाण्डवोंने उन सबको देखा
vaiśampāyana uvāca |
kalāparu-cirāṭopa-nicitān mukuṭān iva |
vivareṣu tarūṇāṃ ca rucirān dadṛśuś ca te ||
Vaiśampāyana nói: Họ (các Pāṇḍava) trông thấy những con công tuyệt mỹ—như những vương miện được chất lớp trong một thế bày biện tinh xảo—đậu trong các hốc và kẽ nứt của thân cây. Cảnh ấy làm tăng vẻ cát tường của rừng và nâng đỡ tâm niệm trầm tĩnh của kẻ lữ hành: dẫu đang lưu đày, trật tự huy hoàng của thiên nhiên vẫn lặng lẽ đối chiếu với cơn biến động của nhân gian, mời gọi sự vững lòng và tự chế hơn là xao động.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses serene forest imagery to suggest inner steadiness: even in hardship (exile), one can perceive order and beauty in the world, cultivating restraint and composure rather than being driven by agitation.
As the Pāṇḍavas move through the forest, the narrator describes what they see: beautiful peacocks sitting in tree hollows, their clustered splendor compared to crowns.