Shloka 2
Aṣṭāvakra–Kahoda Upākhyāna: Śvetaketu’s Āśrama, Sarasvatī, and the Origin of Aṣṭāvakra
विहितं भक्षणं राजन् पीड्यमानस्य मे क्षुधा । मा रक्षीर्धर्मलो भेन धर्ममुत्सृष्टवानसि
vihitaṁ bhakṣaṇaṁ rājan pīḍyamānasya me kṣudhā | mā rakṣīr dharmalobhena dharmam utsṛṣṭavān asi ||
Diều hâu nói: “Tâu Đại vương, cơn đói đang giày vò ta, và con bồ câu này đã được định làm phần ăn chính đáng của ta. Xin đừng vì lòng tham chấp vào ‘dharma’ mà che chở nó. Khi ban cho nó nơi nương náu trái với điều đã được an bài, kỳ thực ngài đã rời bỏ dharma.”
श्येन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharma-conflict: compassion toward the weak (protecting the refugee pigeon) versus fairness/justice toward another being’s rightful claim (the hawk’s need to eat). It warns that clinging to the label of ‘dharma’ without considering competing duties can itself become ‘dharmalobha’—attachment to moral self-image rather than true moral balance.
A hawk addresses the king after a pigeon has sought the king’s protection. The hawk argues that the pigeon is its ordained prey and that the king, by protecting it, is denying the hawk’s survival. The hawk challenges the king’s understanding of dharma, setting up the famous test of righteousness in the Śibi episode.