Shloka 19
Vaitaraṇī-tīrtha and the Devayāna Path
Kaliṅga Episode
अवासीदच्च कौन्तेय दत्तमात्रा मही तदा । उवाच चापि कुपिता लोकेश्वरमिदं प्रभुम्,कुन्तीकुमार! उनके द्वारा अपना दान होते ही पृथ्वी बहुत दुःखी हो गयी और कुपित हो लोकनाथ प्रभु ब्रह्मासे इस प्रकार बोली--“भगवन्! आप मुझे किसी मनुष्यको न सौँपें। यदि मुझे मनुष्यको सौंपेंगे तो वह व्यर्थ होगा, क्योंकि मैं अभी रसातलको चली जाऊँगी'
avāsīdac ca kaunteya dattamātrā mahī tadā | uvāca cāpi kupitā lokeśvaram idaṃ prabhum ||
Lomaśa nói: “Hỡi con của Kuntī, ngay khoảnh khắc ấy—vừa mới bị đem cho—Đất Mẹ đã đau khổ vô cùng. Nổi giận, nàng thưa với Chúa tể muôn loài, bậc Chủ tể tối thượng rằng: ‘Bạch Đấng Tôn Quý, xin đừng trao con cho bất cứ phàm nhân nào. Nếu Ngài ký thác con cho loài người, thì sự ban tặng ấy sẽ thành vô ích, bởi con sẽ chìm xuống các cõi hạ giới.’”
लोमश उवाच
Educational Q&A
Earth is not merely property to be ‘given’ away; she is a sacred trust. The verse highlights the ethical burden of human rule: if rulers act without dharma, the very ground of life ‘withdraws’—symbolizing ecological, social, and moral collapse.
Lomaśa narrates that when the Earth was ‘bestowed’ (entrusted) to a human, she immediately became distressed and angrily appealed to the Lord of the worlds, warning that being handed to mortals would be pointless because she would sink to the nether regions.