Shloka 55
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
अशक्यमूचुस्तत् कार्य विवर्णा गतचेतस: । तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्,'सुन्दरियो! तुम लुभाकर उन्हें सब प्रकारसे सुख-सुविधाका विश्वास दिलाकर मेरे राज्यमें ले आना।” महाराजकी यह बात सुनते ही वेश्याओंका रंग फीका पड़ गया। वे अचेत-सी हो गयीं। एक ओर तो उन्हें राजाका भय था और दूसरी ओर वे मुनिके शापसे डरी हुई थीं; अतः उन्होंने इस कार्यको असम्भव बताया। उन सबमें एक बूढ़ी स्त्री थी। उसने राजासे इस प्रकार कहा--
aśakyam ūcus tat kāryaṁ vivarṇā gata-cetasaḥ | tatra tv ekā jarad-yoṣā rājānam idam abravīt |
Họ nói: “Không thể làm được,” mặt mày tái nhợt, tâm trí rối bời. Nhưng giữa họ có một bà lão, bèn đứng ra thưa với vua như sau. Cảnh ấy nhấn mạnh thế giằng co đạo lý: một bên là nỗi sợ mệnh lệnh vương quyền, một bên là nỗi sợ lời nguyền của bậc hiền sĩ—cho thấy khi cưỡng bức và sai trái xen vào, kẻ thừa hành cũng bị cuốn vào hiểm họa luân lý.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical conflict under coercion: when a ruler’s command pushes people toward wrongdoing, fear and moral consequence (such as a sage’s curse) expose the instability of actions driven by temptation and force rather than dharma.
A group tasked with an objectionable or dangerous mission declares it impossible, turning pale and mentally shaken. Then one elderly woman among them steps forward and begins to speak to the king, setting up the next turn in the episode.