Shloka 38
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
तस्यां मृग्यां समभवत् तस्य पुत्रो महानृषि: । ऋष्यशूज्गस्तपोनित्यो वन एवाभ्यवर्तत,राजन्! एक दिन जब वे जलमें स्नान कर रहे थे, उर्वशी अप्सराको देखकर उनका वीर्य स्खलित हो गया। उसी समय प्याससे व्याकुल हुई एक मृगी वहाँ आयी और पानीके साथ उस वीर्यको भी पी गयी। इससे उसके गर्भ रह गया। वह पूर्वजन्ममें एक देवकन्या थी। लोकस्रष्टा भगवान् ब्रह्माने उसे यह वचन दिया था कि तू मृगी होकर एक मुनिको जन्म देनेके पश्चात् उस योनिसे मुक्त हो जायगी। ब्रह्माजीकी वाणी अमोघ है और दैवके विधानको कोई टाल नहीं सकता, इसलिये विभाण्डकके पुत्र महर्षि ऋष्यशृंगका जन्म मृगीके ही पेटसे हुआ। वे सदा तपस्यामें संलग्न रहकर वनमें ही निवास करते थे
tasyāṁ mṛgyāṁ samabhavat tasya putro mahānṛṣiḥ | ṛṣyaśṛṅgas taponityo vana evābhyavartata ||
Từ con nai cái ấy thụ thai một người con trai—và người ấy trở thành một đại hiền triết. Đứa con ấy là Ṛṣyaśṛṅga, luôn chuyên chú khổ hạnh, chỉ sống và đi lại trong rừng sâu.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that one’s spiritual stature is defined by sustained discipline (tapas) and conduct, not merely by the unusual or accidental circumstances of birth; it also reflects the epic theme that daiva and divine ordinance unfold inevitably.
A doe conceives and gives birth to Ṛṣyaśṛṅga, who grows into a great sage. He is characterized as perpetually devoted to austerities and as living exclusively in the forest.