Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)

वैशम्पायनजी कहते हैं--तदनन्तर राजा युधिष्ठिर अपने दल-बलके साथ नन्‍्दामें गोता लगाकर रमणीय एवं शीतल जलवाली शुभ पुण्यमयी कौशिकीके तटपर गये ।। लोगश उवाच एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ । विश्वामित्रा श्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते,वहाँ लोमशजीने कहा--भरतगश्रेष्ठ! यह देवताओंकी नदी पुण्यसलिला कौशिकी है और यह विश्वामित्रका रमणीय आश्रम है, जो यहाँ प्रकाशित हो रहा है

Lomaśa uvāca—eṣā devanadī puṇyā Kauśikī bharatarṣabha | Viśvāmitrasya āśramo ramyaḥ eṣa cātra prakāśate ||

Lomaśa nói: “Hỡi bậc tráng sĩ trong dòng Bharata, đây là sông Kauśikī linh thiêng—một dòng thiên hà có nước tẩy sạch tội lỗi. Và kia, hiện rõ trước mắt chúng ta, là tịnh thất thanh nhã của Viśvāmitra.”

लोमशःLomaśa (the sage)
लोमशः:
Karta
TypeNoun
Rootलोमश
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
एषाthis (she/this one)
एषा:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
देवनदीdivine river (river of the gods)
देवनदी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवनदी
FormFeminine, Nominative, Singular
पुण्याholy, meritorious
पुण्या:
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormFeminine, Nominative, Singular
कौशिकीKauśikī (name of the river)
कौशिकी:
Karta
TypeNoun
Rootकौशिकी
FormFeminine, Nominative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas (best of the Bharatas)
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
विश्वामित्रस्यof Viśvāmitra
विश्वामित्रस्य:
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Genitive, Singular
आश्रमःhermitage
आश्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
रम्यःpleasant, delightful
रम्यः:
TypeAdjective
Rootरम्य
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis (he/this one)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
प्रकाशतेshines forth, is visible
प्रकाशते:
TypeVerb
Rootकाश्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada

लोगश उवाच

L
Lomaśa
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kauśikī (river)
V
Viśvāmitra
Ā
Āśrama (hermitage)

Educational Q&A

The passage highlights tīrtha-yātrā and sacred places as supports for dharma: holy rivers and sages’ hermitages are portrayed as purifying environments where one renews ethical resolve, learns from rṣi-traditions, and steadies the mind through contact with sanctified geography and exemplary ascetic life.

During the Pāṇḍavas’ forest journey, Lomaśa identifies a revered location for Yudhiṣṭhira: the divine, purifying river Kauśikī and the nearby beautiful hermitage of the sage Viśvāmitra, which is now visible to them.