Shloka 20

Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)

Devanagari script

ततो नन्दाप्लुताड्स्त्वं कौशिकीमभियास्यसि । विश्वामित्रेण यत्रोग्रं तपस्तप्तमनुत्तमम्‌,ननन्‍्दामें गोता लगानेके पश्चात्‌ तुम्हें कौशिकीके तटपर चलना होगा जहाँ महर्षि विश्वामित्रजीने उत्तम एवं उग्र तपस्या की थी

Transliteration

tato nandāplutāḍs tvaṃ kauśikīm abhiyāsyasi | viśvāmitreṇa yatrograṃ tapas taptaṃ anuttamam ||

Translation

Lomasa nói: “Sau khi ngài đã tắm ở sông Nandā, ngài nên tiến đến bờ sông Kauśikī. Nơi ấy, hiền triết Viśvāmitra từng thực hành khổ hạnh (tapas) vô song, vừa tối thượng vừa nghiêm khắc.”

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)

• नन्दाम्: Nandā (a river/name)
• नन्दाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नन्दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्लुतात्: after crossing / from having crossed
• प्लुतात्: Apadana
• Type: Adjective
• Root: प्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्लु/प्लव्)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (अभ्यस्त/कृत-विशेषणरूपेण)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-प्रयोगे, प्रथमा, एकवचन

• कौशिकीम्: Kauśikī (river)
• कौशिकीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कौशिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अभि: towards, unto
• Type: Indeclinable
• Root: अभि
• Form: उपसर्ग/अव्यय

• यास्यसि: you will go
• Type: Verb
• Root: √या (गमन)
• Form: लृट् (भविष्यत्), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विश्वामित्रेण: by Viśvāmitra
• विश्वामित्रेण: Karta
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र
• Form: अव्यय (देशवाचक)

• उग्रम्: fierce, intense
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तप्तम्: performed, practiced (lit. heated)
• Type: Verb
• Root: तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तप्)
• Form: कृत (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (तपः इत्यस्य विशेषणम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (तपः इत्यस्य विशेषणम्)

Speaker

लोगमश उवाच

Characters & Entities

• Lomasa
• Nandā (river)
• Kauśikī (river)
• Viśvāmitra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores that purification and spiritual progress are supported by tirtha-yatra (pilgrimage) and, more importantly, by tapas—disciplined effort and self-restraint—exemplified by Viśvāmitra’s intense austerities.

What is happening in the narrative?

Lomasa is directing the travelers on a pilgrimage route: after bathing in the Nandā, they are to go to the Kauśikī riverbank, a place sanctified by Viśvāmitra’s renowned ascetic practice.