Shloka 78
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
शिखण्डिनमथो ब्रूहि उलूक वचनान्मम । स्त्रीति मत्वा महाबाहुर्न हनिष्पति कौरव:,“उलूक! इसके बाद तुम शिखण्डीसे भी मेरी यह बात कहना--“धनुर्धारियोंमें श्रेष्ठ गंगापुत्र कुरुवंशी महाबाहु भीष्म तुम्हें स्त्री समझकर नहीं मारेंगे; इसलिये तुम अब निर्भय होकर युद्ध करना और समरभूमिमें यत्नपूर्वक पराक्रम प्रकट करना। हम तुम्हारा पुरुषार्थ देखेंगे”
śikhaṇḍinam atho brūhi ulūka vacanān mama | strīti matvā mahābāhur na haniṣyati kauravaḥ ||
Sañjaya nói: “Rồi, hỡi Ulūka, hãy chuyển lời ta đến Śikhaṇḍin: ‘Bhīṣma, người con của sông Gaṅgā, bậc nhất trong hàng cung thủ, vị đại lực của nhà Kuru, sẽ không đánh ngươi, vì xem ngươi là nữ. Vậy hãy chiến đấu không sợ hãi, và trên chiến địa hãy cẩn trọng dốc sức phô bày dũng lực; chúng ta sẽ chứng kiến khí phách nam nhi của ngươi.’”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a martial-ethical constraint: Bhīṣma’s kṣatriya code prevents him from striking someone he regards as a woman. It also shows how such ethical vows can be exploited strategically—moral rules shape battlefield outcomes as much as weapons do.
Sañjaya instructs the Kaurava envoy Ulūka to deliver a taunting, confidence-building message to Śikhaṇḍin: Bhīṣma will not attack him, so he should fight fearlessly and display valor. The message functions as psychological pressure and tactical signaling before the great war.