Shloka 21
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
उवाच तानृषीन् सर्वान् प्रणम्य शिरसासुर: । सर्वे यूयं महाभागा गन्धर्वाश्वैव सर्वश:,“इससे तुम्हें सुख मिलेगा और इन्द्रके सनातन लोकोंपर भी तुम्हारा अधिकार रहेगा।' ऋषियोंकी यह बात सुनकर महाबली वृत्रासुरने उन सबको मस्तक झुकाकर प्रणाम किया और इस प्रकार कहा--“महाभाग देवताओ! महर्षियो तथा गन्धर्वों! आप सब लोग जो कुछ कह रहे हैं, वह सब मैंने सुन लिया। निष्पाप देवगण! अब मेरी भी बात आपलोग सुनें। मुझमें और इन्द्रमें संधि कैसे होगी? दो तेजस्वी पुरुषोंमें मैत्रीका सम्बन्ध किस प्रकार स्थापित होगा?”
uvāca tān ṛṣīn sarvān praṇamya śirasāsuraḥ | sarve yūyaṃ mahābhāgā gandharvāś caiva sarvaśaḥ |
Sau khi cúi đầu kính lễ tất cả các rishi, Asura nói: “Tất thảy các vị đều phúc đức—kể cả các Gandharva. Ta đã nghe điều các vị nói. Nay xin hãy nghe lời ta: làm sao có thể có một giao ước giữa Indra và ta? Làm sao có thể lập nên tình bằng hữu giữa hai người rực cháy quyền uy?”
शल्य उवाच
Educational Q&A
Even when wise counsel offers peace and promised benefit, reconciliation requires more than advantage—it must address honor, trust, and the inner disposition of rivals. The verse highlights how pride and perceived parity of power can obstruct friendship and treaty.
An Asura (identified in the surrounding Hindi as Vṛtrāsura) respectfully bows to the assembled sages and acknowledges their advice. He then raises a pointed doubt: how can he and Indra form a pact or friendship, given their intense rivalry and comparable might?