Shloka 8
गिरय: सागरा नद्यस्तथैवाप्सरसां गणा: । ग्रहा: संवत्सराश्वैव अयनान्यूतवस्तथा
giriyaḥ sāgarā nadyas tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ | grahāḥ saṃvatsarāś caiva ayanāny ṛtavas tathā, bharataśreṣṭha ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, núi non, biển cả và sông ngòi—cũng như các đoàn Apsaras—cùng với các hành tinh, năm tháng, các lộ trình chí–phân (ayana) và bốn mùa: hết thảy đều được thấy tụ hội nơi ấy.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that dharma is not merely a private or social matter; it is embedded in the cosmic order. At the epic’s end, the universe itself—time cycles, celestial bodies, and natural realms—appears as a witness, implying that moral truth is ultimately accountable to a larger, impartial order.
Vaiśaṃpāyana describes a vast gathering in the Svargarohana context, where not only divine beings but also cosmic and natural constituents (mountains, oceans, rivers, Apsarases, planets, years, ayanas, seasons) are seen assembled, heightening the sense that the concluding events are of universal significance.