Shloka 16
Saṃsāra-mārga-vistaraḥ
Vidura’s Expanded Account of the Path
संसारे भ्रमतां राजन् दुःखमेतद्धि जायते,राजन! संसारमें भटकनेवालोंको यह दु:ख प्राप्त होता ही है; अतः विज्ञ पुरुषको इस संसारबन्धनकी निवृत्तिके लिये अवश्य यत्न करना चाहिये। इस विषयमें कदापि उपेक्षा नहीं करनी चाहिये; नहीं तो यह संसार सैकड़ों शाखाओंमें फैलकर बहुत बड़ा हो जाता है
saṃsāre bhramatāṃ rājan duḥkham etad dhi jāyate | tasmād vijñaḥ pumān loke saṃsārabandhananivṛttaye niyataṃ yateta | asmin viṣaye kadācid api na pramādam ācaret | anyathā ayaṃ saṃsāraḥ śākhāśatair vistṛtya mahān bhavati ||
Vidura nói: “Tâu Đại vương, với kẻ lang thang trong vòng luân hồi, khổ đau này tất yếu phát sinh. Vì vậy, người có trí phải nhất định nỗ lực để được giải thoát khỏi xiềng xích saṃsāra. Trong việc này chớ bao giờ lơ là; nếu không, sự ràng buộc của đời sẽ lan ra trăm nhánh và trở nên mênh mông.”
विदुर उवाच
Educational Q&A
Suffering is an inevitable result of wandering in saṃsāra; therefore one must actively and consistently strive for release from worldly bondage, avoiding negligence that allows attachments and complications to multiply.
In the Stree Parva’s grief-filled aftermath of the war, Vidura addresses the king with counsel: he interprets worldly distress as a natural consequence of saṃsāra and urges vigilant effort toward detachment and liberation rather than complacency.