Shloka 18
Saṃsāra-gahana-jñāna: Vidura’s Account of Embodiment, Bondage, and Dharmic Release (संसारगहन-ज्ञानम्)
जब ज्ञानी और मूर्ख, धनवान् और निर्धन, कुलीन और अकुलीन तथा मानी और मानरहित सभी मरघटमें जाकर सो जाते हैं, उनकी चमड़ी भी नष्ट हो जाती है और नाड़ियोंसे बँधे हुए मांसरहित हड्डियोंके ढेररूप उनके नग्न शरीर सामने आते हैं, तब वहाँ खड़े हुए दूसरे लोग उनमें कोई ऐसा अन्तर नहीं देख पाते हैं, जिससे एककी अपेक्षा दूसरेके कुल और रूपकी विशेषताको जान सकें ।। यदा सर्वे सम॑ न्यस्ता: स्वपन्ति धरणीतले । कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति प्रलब्धुमिह दुर्बुधा:,जब मरनेके बाद श्मशानमें डाल दिये जानेपर सभी लोग समानरूपसे पृथ्वीकी गोदमें सोते हैं, तब वे मूर्ख मानव इस संसारमें क्यों एक-दूसरेको ठगनेकी इच्छा करते हैं?
yadā sarve samaṁ nyastāḥ svapanti dharaṇītale | kasmād anyonyam icchanti pralabdhum iha durbudhāḥ ||
Vidura nói: “Khi sau cái chết, mọi người đều được đặt xuống như nhau và ngủ trên lòng đất, cớ sao kẻ ngu trong đời vẫn muốn lừa dối nhau? Ở bãi thiêu, mọi phân biệt giữa trí và ngu, giàu và nghèo, sang và hèn, vinh và nhục đều tan biến; chỉ còn những di cốt trần trụi, và không ai có thể nhận ra ‘hơn kém’ của dòng dõi hay nhan sắc. Nhớ đến kết cục chung ấy, hãy bỏ gian trá và kiêu mạn mà sống ngay thẳng.”
विदुर उवाच
Educational Q&A
All human distinctions collapse in death; remembering the common end, one should renounce deceit, arrogance, and status-pride, and practice truthful, ethical conduct.
In the Strī Parva’s lament-filled aftermath of the Kurukṣetra war, Vidura offers a sobering reflection on the cremation-ground: once all lie equally on the earth after death, mutual cheating and social superiority claims appear irrational and morally blameworthy.