Shloka 5

स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः

Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira

Devanagari script

सैन्यस्यैको5वशिष्टो5यं गदायुद्धेन वीर्यवान्‌ । मां हत्वा न हरेद्‌ राज्यमिति वै तत्‌ कृतं मया,“कौरव-सेनाका एकमात्र बचा हुआ यह पराक्रमी वीर गदायुद्धके द्वारा मुझे मारकर पुनः सारा राज्य हर न ले, इसी आशंकासे मैंने वह अयोग्य बर्ताव किया था

Transliteration

sainyasya eko 'vaśiṣṭo 'yaṃ gadāyuddhena vīryavān | māṃ hatvā na hared rājyam iti vai tat kṛtaṃ mayā ||

Translation

Vaiśampāyana nói: “Chiến sĩ dũng mãnh này là kẻ sống sót duy nhất của đạo quân, lẫy lừng trong cuộc giao đấu bằng chùy. Ta lo rằng, sau khi giết ta, hắn sẽ lại đoạt lấy vương quyền; vì nỗi sợ ấy, ta đã hành động như vậy.”

Word by Word

• सैन्यस्य: of the army
• सैन्यस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सैन्य
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• एकः: one (single)
• एकः: Karta
• Type: Adjective
• Root: एक
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अवशिष्टः: remaining, left over
• अवशिष्टः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अवशिष्ट
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• गदायुद्धेन: by/with mace-fighting
• गदायुद्धेन: Karana
• Type: Noun
• Root: गदायुद्ध
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• वीर्यवान्: valiant, powerful
• वीर्यवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• माम्: me
• माम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: —, Accusative, Singular

• हत्वा: having killed
• हत्वा: Karma
• Type: Verb
• Root: हन्
• Form: Absolutive (Gerund), —, —

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• हरेत्: might take away, would seize
• Type: Verb
• Root: हृ
• Form: Optative (Potential), 3rd, Singular

• राज्यम्: kingdom, sovereignty
• राज्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राज्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• इति: thus (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• वै: indeed, surely
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• तत्: that (act/thing)
• तत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• कृतम्: done, performed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• मया: by me
• मया: Karana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: —, Instrumental, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• a single surviving warrior of the Kaurava army (implied)
• mace (gadā)
• kingdom (rājya)