Shloka 3
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्म्येण स महाबल: । शक्य: केनचिदुद्यन्तुमतो विषममाचरम्,“आपके उस महाबली पुत्रको कोई भी धर्मानुकूल युद्ध करके मारनेका साहस नहीं कर सकता था; अतः मैंने विषमतापूर्ण बर्ताव किया
na hi yuddhena putras te dharmyeṇa sa mahābalaḥ | śakyaḥ kenacid udyantuṁ ato viṣamam ācaram ||
“Con trai của người, bậc đại lực ấy, không ai có thể hạ gục bằng một cuộc chiến đúng phép, hợp dharma. Vì thế ta đã phải dùng đến một lối đánh bất bình đẳng—một hành vi rời xa sự công bằng của chiến đấu.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts dharmya-yuddha (righteous, rule-governed warfare) with viṣama-ācāra (uneven or unfair conduct), highlighting the ethical tension where perceived necessity leads one to abandon ideal standards of justice.
Vaishampayana reports a justification addressed to a listener: the opponent’s son was so powerful that no one could defeat him in a fair battle, and thus the speaker claims to have adopted an irregular or unfair method to bring about his fall.