Shloka 6
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
यथैव क्षेत्रनिर्याता निर्यात क्षेत्रमेव च । हिनस्ति धान्यं कक्ष च न च धान्यं विनश्यति
yathaiva kṣetraniryātā niryāta kṣetram eva ca | hinasti dhānyaṃ kakṣaṃ ca na ca dhānyaṃ vinaśyati ||
Bhīṣma nói: Như người nông phu làm cỏ ruộng, khi nhổ cỏ có thể lỡ tay chém đứt vài dảnh lúa, nhưng lúa chẳng vì thế mà mất—trái lại, sau khi làm cỏ, mùa màng càng thêm bội thu. Cũng vậy, trong chiến trận, khi quân của vua dùng đủ loại binh khí mà đánh giết những kẻ thù đáng bị giết, thì sự sám hối trọn vẹn của nhà vua đối với việc ấy là: sau chiến tranh, phải lại ra sức gây dựng phúc lợi và sự thịnh vượng cho muôn dân trong cõi nước mình bằng mọi cách.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when violence occurs in a justified war, the ruler bears ethical responsibility afterward: the true expiation is to restore and advance the welfare of the kingdom—protecting, nurturing, and enabling prosperity—just as weeding may incidentally cut some grain but ultimately supports a greater harvest.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in the Śānti Parva, he uses an agricultural analogy: a farmer’s weeding may cause incidental loss yet serves the larger good; similarly, wartime killing of those deemed fit to be slain is framed as part of governance, and the king’s subsequent duty is comprehensive uplift of the realm.