Shloka 88
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वरमें कोशसंग्रहके प्रकारका वर्णनविषयक अद्ठासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṁ śrīmahābhārate śāntiparvaṇi antargate rājadharmānuśāsanaparvaṇi kośasaṅgrahasya prakāravarṇanaviṣayakaḥ aṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ pūrṇaḥ
Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Śānti Parva—đặc biệt ở phần Rājadharmānuśāsana—chương thứ tám mươi chín, bàn về các phương cách tích lũy và quản trị quốc khố (kośa), đến đây kết thúc. Lời kết nhấn mạnh rằng nền trị quốc vững bền và sự ổn định đạo lý của một vương quốc không chỉ dựa vào dũng lực, mà còn dựa vào việc quản thủ tài nguyên một cách kỷ luật và hợp pháp.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The closing colophon highlights that rājadharma includes disciplined, methodical, and ethically grounded management of the treasury (kośa). Prosperity is treated as a tool of governance that must be gathered and maintained through proper means to support stability, protection, and public welfare.
This is a concluding statement (colophon) marking the end of a chapter in the Śānti Parva’s rājadharma instruction. It signals that the preceding discussion has completed its treatment of the methods of treasury accumulation and management.