Shloka 83
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
धान्यहैरण्यभोगेन भोक्तुं राष्ट्रिससज्भत: । सहस्र गाँवका श्रेष्ठ अधिपति एक शाखानगर (कस्बे)-की आय पानेका अधिकारी है। उस कस्बेमें जो अन्न और सुवर्णकी आय हो, उसके द्वारा वह इच्छानुसार उपभोग कर सकता है। उसे राष्ट्रवासियोंक साथ मिलकर रहना चहिये
dhānya-hairaṇya-bhogena bhoktuṁ rāṣṭraiḥ sa saṁbhataḥ | sahasra-grāma-kāḥ śreṣṭhaḥ adhipatiḥ eka-śākhā-nagara-(kasba)-kī āya-pāne ’dhikārī hai | us kasbe meṁ jo anna aura suvarṇa kī āya ho, uske dvārā vaha icchānusāra upabhoga kara sakatā hai | use rāṣṭra-vāsiyoṁ ke sātha milakara rahanā cāhiye ||
Bhishma nói: Một vị tổng trấn đứng đầu địa phương—người được đặt cai quản một nghìn làng—nên được hưởng nguồn thu của một thị trấn duy nhất. Từ lợi tức của thị trấn ấy, gồm thóc lúa và vàng bạc, ông ta có thể tự nuôi thân và hưởng dùng điều hợp với địa vị. Nhưng ông phải sống hòa thuận với dân trong nước, cùng chia nhịp sống với họ, không đứng tách biệt khỏi họ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
An official’s material entitlement (revenue in grain and gold) is legitimate when bounded by dharma: it should be tied to a defined jurisdiction and accompanied by social responsibility—living in harmony with the populace rather than exploiting or alienating them.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma outlines administrative norms: a chief overseeing a large rural unit (a thousand villages) is assigned the income of a township for maintenance, but is instructed to remain cooperative and integrated with the kingdom’s people.