Shloka 23
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
संजातमुपजीवन् स लभते सुमहत् फलम् | इसी प्रकार राष्ट्रका भी अधिक दोहन करनेसे वह दरिद्र हो जाता है; इस कारण वह कोई महान् कर्म नहीं कर पाता। जो राजा स्वयं रक्षामें तत्पर होकर समूचे राष्ट्रपर अनुग्रह करता है और उसकी प्राप्त हुई आयसे अपनी जीविका चलाता है, वह महान् फलका भागी होता है ।।
sañjātam upajīvan sa labhate sumahat phalam | āpad-arthaṃ ca niryāt dhanaṃ tv iha vivardhayet ||
Bhishma nói: “Nhà vua chỉ sống bằng những gì thu được đúng pháp và tự nuôi mình mà không bóc lột sẽ gặt được phúc báo rất lớn. Nhưng nếu vắt kiệt quốc độ, đất nước sẽ nghèo nàn; vì thế chẳng thể làm nên việc lớn. Vị vua tự mình chuyên tâm bảo hộ, ban ân cho toàn cõi, và duy trì sinh kế bằng nguồn thu hợp lẽ—vị ấy sẽ dự phần công đức lớn. Lại nữa, để phòng khi tai biến, nhà vua cũng nên dành dụm và làm tăng của cải ở đời này như một khoản dự trữ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must not exploit the realm through excessive extraction; he should protect and support the people, live on rightful revenue, and maintain an emergency reserve. Ethical governance sustains prosperity and enables great works.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira about sound kingship: overtaxation impoverishes the kingdom, while protection, benevolence, and prudent treasury management bring lasting merit and stability.