Shloka 4
Chapter 81: Trust, Allies, and the Qualifications of the King’s Artha-Secretary (अर्थसचिव)
धर्मात्मा पञज्चमश्षापि मित्र नैकस्य न द्वयो: । यतो धर्मस्ततो वा स्याद् धर्मस्थो वा ततो भवेत्,इनके सिवा, राजाका एक पाँचवाँ मित्र धर्मात्मा पुरुष होता है, वह किसी एकका पक्षपाती नहीं होता और न दोनों पक्षोंसे वेतन लेकर कपटपूर्वक दोनोंका ही मित्र बना रहता है। जिस पक्षमें धर्म होता है, उसी ओर वह भी हो जाता है अथवा जो धर्मपरायण राजा है, वही उसका आश्रय ग्रहण कर लेता है। ऐसे धर्मात्मा पुरुषको जो कार्य न रुचे, वह उसके सामने नहीं प्रकाशित करना चाहिये; क्योंकि विजयकी इच्छा रखनेवाले राजा कभी धर्ममार्गसे चलते हैं और कभी अधर्ममार्गसे
bhīṣma uvāca | dharmātmā pañcamaś cāpi mitraṃ naikasya na dvayoḥ | yato dharmas tato vā syād dharmastho vā tato bhavet ||
Bhishma nói: Người có đức hạnh cũng được kể là một loại đồng minh thứ năm. Người ấy không thiên vị hẳn về một phía, cũng không gian trá nhận bổng lộc của cả hai bên để giả làm bạn của cả hai. Người ấy sẽ đứng về phía nơi Dharma thật sự ngự trị; hoặc sẽ nương tựa vào vị vua kiên định trong Dharma. Vì vậy, chớ bày tỏ trước mặt người chính trực ấy một mưu kế khiến ông ta không thuận lòng—bởi các bậc quân vương ham thắng lợi khi thì đi theo con đường Dharma, khi thì theo con đường Adharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly righteous person cannot be bought into partisan or double-dealing friendship; he supports the side where dharma is, or a king who is dharma-abiding. Hence unethical plans should not be shared with such a person, because his loyalty is to dharma rather than to advantage.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and conduct, Bhishma advises about types of allies and counselors. He identifies the dharmātmā as a special kind of ally whose alignment follows dharma, and warns that kings seeking victory may alternate between dharma and adharma—making the presence of a dharma-bound advisor both a safeguard and a constraint.